Living Will

Giving patients the right to a peaceful death


Bangkok Post Newspaper section: Outlook 30/06/2009

Ten-year-old Pongpol Boonyabhum had been living with leukemia since he was 6. When his condition progressed to the final stages, with support from his mother, he decided to embrace death.

Taking a palliative care approach, the boy took medicine and received treatment to relieve his pain and was put on oxygen to help with breathing difficulties so he could maintain a quality of life like that of a regular boy.

He chose to stay at home with his mother, play computer games, see his friends and enjoy his favourite foods. He refused to spend his last hours in an intensive care unit or resort to medical equipment to resuscitate life.

“It was already a miracle that he had managed to live for four years since being diagnosed with cancer,” said Rangsima. “So we refused to negotiate with death anymore.”

A day before his death, the boy asked to go to Samila beach near their home in Songkhla province, a place which he had enjoyed going to in the past. On their trip home, he rested his head over his mother’s shoulder. “I am so happy, mum,” he said.

“I am too, son,” she replied, smiling back at her only child.

That night, he began throwing up blood, and Rangsima rushed him to hospital. Test results suggested his insides were bleeding and the end was near.

“Am I dying, mum?” Pongpol asked, his mum on the verge of bursting into tears. The palliative care nurse patted her on her shoulders and said to the boy: “Yes dear, you are dying. But there is nothing to be afraid of. Buddhadasa Bhikkhu and your friends are waiting to welcome you. Go on, you are a brave kid.”

In his mother’s embrace, his breathing became calm and his body showed no signs of pain. Finally, he looked in her eyes and said: “Mum, good bye.”

“Had my son been in ICU or decided to fight death, we would not have had this special farewell moment. It is very soothing for me to have seen my son go in peace and in my care,” Rangsima said, smiling.

Pongpol’s death is testament to the fact that a good death is possible.

According to Sogyal Rinpoche, Tibetan monk and author of the world-famous Tibetan book of Living and Dying, to assist people to die in peace is a noble gift we can give to loved ones. Our state of mind at the moment of death will designate our future spiritual well-being, he said.

For a good parting / photo by Somkid Chaijitvanit

For a good parting / photo by Somkid Chaijitvanit

Unfortunately, modern people die lonely deaths. The more educated and well-to-do someone is, the longer and more painful their process of dying becomes. The boons of advanced medical technology help us resuscitate lives, especially those who suffer accidents or acute attacks of disease. But when the very same technology is used upon elderly patients or those whose in late stages of illness, it adversely prolongs death and suffering, said Dr Manote Chokejamsai, Department of Forensic Medicine at Maharaj Nakhon Chiang Mai Hospital.

A 90-year-old patient, for instance, was suffering from a blood-related ailment and osteoporosis. When her heart stopped, a doctor tried to resuscitate her. Her ribs broke, but her heart beat resumed for a short while.

“What is the point of resuscitating a life in such condition?” said doctor Manote. “If she were my mother, I would let her go in peace.”

Some patients who have been pronounced “brain dead” are kept alive on life support equipment, pending a miracle.

“In such a vegetative state, patients are neither living nor dying,” said Prof Swaeng Boonchalermvipas, director of Health Law and Ethics Centre of Thammasat University. “Are we sure that is what they want? Would we want to be like that, and for whose sake are we doing it? Where is the dignity?”

Have we forgotten that death is part of life after all?

In 2008, over 401,981 Thai deaths were reported, according to the Department of Public Administration at the Ministry of Interior. In short, one person dies every minute.

Thai society is ageing. As the numbers of chronic disease cases as well as accidents increase, denying death as a natural process means it now mostly occurs in hospitals under the care of strangers and, more often than not, with a hefty cost of medical fee.

“Death and dying has become complicated these days; we live in denial about it. If we accept death as a part of life, when the time comes we will not have difficulties dealing with it,” said Pramuan Pengchan, writer and former philosophy and Buddhism lecturer.

Many nurses and doctors, even in their mid-forties confessed to never having thought about their own death. Most said they wanted a peaceful and comfortable parting, which is to die in a peaceful and familial environment, surrounded by family and interestingly without the luxury of medical life support. “I don’t want to die in ICU. It is cold and lonely in there, which surprises me since I have never had a second thought sending patients in there,” said a doctor in Khon Kaen.

Conversations about death are taboo in society, thus very few have the chance to communicate about their final wishes and how they want to be taken care of. Thus, many deaths are left in the hands of others, mainly our relatives and physicians.

In the name of gratitude and under the guise of “best care”, many elderly people die in agony and alone.

“I want to die in peace and without aggressive medical aid, but I am not sure my children agree and that concerns me a lot,” said Sommart, a patient in her seventies. “How can I be sure that my wishes will be fulfilled? Should I tattoo on my chest “no resuscitation”?”

Suwanna Saktrakul, a volunteer nurse from Songklanakarin Hospital, added: “Everybody wants to be happy, even in the very last moment of life. We want to be listened to and understood. We want our wishes fulfilled and heeded. Don’t you think it would be sad if no one was to listen to us or give us what we want in our final moment?”

After a decade-long debate on natural death and euthanasia, Thailand has introduced the National Health Act 2007, with section 12, ensuring the rights of individuals to say, through advance directive or a living will, how they wish to be cared for if they are no longer able to communicate.

“This helps physicians help patients better,” said Prof Swaeng. “When patients cannot communicate, physicians need to turn to their relatives. But which one will have final say? At times when there are feuds and disparate opinions, who should doctors listen to?

“This law will bring death and dying to light, out in the open, so that we can talk about it freely and understand it better.”

There are still many controversies and questions concerning the implementation of this law – for example the definition of end state, authenticity of the will, practices to support patients’ wish to die in peace. But for doctors who have been supporting a palliative care approach, there is one main issue – to take the interest of a patient at heart and make their time, both alive and dead, meaningful.

“If we end up in ICU and are supported by machines so we can receive spiritual support or wait for loved ones to come and say goodbye, then the technology is used to support our wishes,” said Assoc Prof Temsak Phungrassami from Sonklanakarin Hospital.

“But if those life support systems are used to sustain our body, and nothing more, then it can torture not only us, but also our relatives.”

Medical intervention can adversely harm dying patients, said Prof Swaeng, referring to a study by the late Prof Sumalee Nimmannit on natural death.

“Sometimes, what we believe will help our loved ones harms them greatly. For instance, in the final stages, feeding food through IV tubes does not help. The body does not want anything at that time.”

“It is important for relatives and patients to have thorough information on available treatments and their consequences so they can make sound decisions.”

Apart from highlighting a patient’s autonomy to take the treatment, the law promotes the idea of a good death.

“People are not only a physical entity. They have emotional, social and spiritual sides as well and we need to tend to all aspects of a person,” said Dr Chatree Charoensiri, deputy secretary of the National Health Commission Office of Thailand.

“It is illegal in Thailand to fatally inject people. This law is about helping patients maintain a good quality of life and experience a good and fulfilling parting in a way they wish for,” said Dr Chatree.

In a hypothetical living will, individuals could specify their spiritual needs; for instance, if they want a monk present, prayers said, and so on.

When our physical body is deteriorating, it is a chance for our spirit to grow, said Prof Swaeng.

“My mother had a stroke and fell unconscious,” said Laddarat, end-of-life care nurse at Maharaj Nakhon Chiang Mai Hospital, Chiang Mai. “The doctor later pronounced her brain dead. Our relatives remained hopeful that medical technology would help. So my mother remained in ICU on life support,” she recalled.

However, this went against the old lady’s will. Laddarat’s mother used to tell her she wished to die at the temple where she frequently made merit. She also mentioned that she did not want any medical assistance to maintain her life.

Learning of the old lady’s trauma, the abbot of the temple sent monks to bring the old woman to the temple.

“The monks chanted auspicious prayers and asked for the physician to take the respirator tube out,” she said. “When the tube was pulled out, I saw my mother sigh with relief and her hands rise into a wai position. She had gone in peace. Everyone was amazed with what they saw from a brain-dead patient.”

“For me, I am happy that my mother’s wish was fulfilled,” she said with a broad smile.

The rules and procedure of the implementation of this law are yet to be prescribed in a Ministerial Regulation. However, we do not need a legal warrant to die in peace if we and our society understand the importance of a good death.

“If we understand the meaning of life that includes and concludes with death, we will feel energised to perform our daily activities with joy. We know that we have the final exam and we know what can be expected and how much time we have, so we can prepare ourselves for it,” said Pramuan Pengchan.

“If we are genuinely aware of this, we will become alert and aware about life.”

Learn more about living will at (in Thai). The website is based on a series of workshops and seminars conducted throughout Thailand.


Imagine you are going to pass away soon:

  • What do you feel?
  • Do you have any concerns or worries?
  • What would a good death be for you?
  • And if our death could be designed:
  • What would be the last sights you want to see?
  • What would be the last sounds you want to hear?
  • What touch and sensations do you want to feel?
  • What kind of conditions and states you want to have?
  • Do you want to be with anyone, and, if so, who?
  • Where do you want to die?
  • How would you live in order to achieve a good death?






ในวันที่ชีวิตเหมือนแล่นบนทางด่วน วันเวลาผ่านหน้าไปอย่างรวดเร็วและแสนจะยุ่งเหยิง คน ๆ หนึ่่งก็เริ่มหายไปจากชีวิต คนที่เคยเป็นส่วนหนึ่งที่ให้สีสัน ความเบิกบานใจกับชีวิต

คนที่นั่งวาดรูป ระบายสีด้วยกัน เคยยิ้มชื่นชมผลงาน

คนที่นั่งจิบกาแฟหน้าบ้านและชมสวนด้วยกัน ฟังเสียงนกร้องเพลงส่งภาษา ดูกิ่งไม้ ใบไม้ไหวตามจังหวะลม คนที่เคยร่วมจินตนาการเสียงดนตรียามลมพัดพารากม่านบาหลีไหว

คิดถึงคู่หูที่เคยเล่นบาสเกตบอล สควอช แบดมินตัน เทนนิส ว่ายน้ำ เต้นระบำด้วยกัน

คนที่นั่งอ่านหนังสือในความเงียบด้วนกัน และโลดแล่นไปในโลกแห่งจินตนาการ

ในวันนี้ที่เธอคนนี้หายไป ใจของฉันก็หายไปด้วย

ชีวิตของฉันก็เริ่มแห้งแล้ง ทุกวันมีแต่งาน แม้จะให้ความชุ่มชื่นเบิกบานใจ แต่ฉันก็คิดถึงส่วนหนึ่งของชีวิตที่หายไป

บนใบหน้าที่ยิ้มแย้ม ใครจะรู้ฉันเฝ้้าคิดถึงเธอเหลือเกิน คิดถึงอยู่ทุกวัน ฉันรอให้ถึงวันที่ฉันจะนำเธอกลับมาอยู่ด้วยกันอีก … แต่วันนั้นก็ยังไม่มาถึงเสียที ยิ่งฉันนับวันให้เขยิบมาเร็วไว เธอก็ยิ่งถอยห่างไกลไปทุกที

ฉันไม่อยากให้เธอหายไปจากชีวิตฉัน เพราะเธอคือ ตาน้ำแห่งความสุข

ในวันที่แสนเหนื่อยล้า ฉันยิ่งคิดถึงเธอ

เมื่อฉันได้กลับมาหาเธออีกครั้งแม้เพียงครู่ในยามราตรี ในเวลาที่ฉันนวดขาให้เธอ ฉันสัมผัสถึงความรัก สายใยที่เรามีต่อกัน เธอไม่ทิ้งฉันไปไหน เธอยังอยู่และรอคอยการกลับมาของฉัน …

เป็นความรู้สึกแสนวิเศษที่ได้กลับมาพักพิงเธออีกครั้ง เธอที่เป็นเหมือนบ้านของฉัน เป็นความสุขที่หาที่ไหนไม่ได้ และฉันตั้งใจว่า จะไม่ละทิ้งเธอไปอีก


sem_news_v36เพื่อนของดิฉันคนหนึ่งป่วยเพราะทำงานหนัก อดนอนและทานอาหารไม่ดีและพอเพียง เธอถามดิฉันว่า “มียาอะไรที่กินแล้วช่วยให้หายเร็ว ๆ บ้างไหมจะได้ทำงานต่อไปได้” ดิฉันหายาขนานวิเศษนั้นไม่ได้ จึงให้เธอทานยาธรรมดาสามัญ 1 เม็ด เธอบ่นหลังทานยาได้ 1 มื้อว่า “ทำไมทานยาไปแล้ว ยังไม่หาย”

มาร์กาเร็ต วีทลีย์ เขียนไว้ในหนังสือ “หันหน้าเข้าหากัน”  ว่าพฤติกรรมของเราสะท้อนความเชื่อภายใน ดังนั้นหากเราเฝ้าสังเกตพฤติกรรมของเรา จะพบความเชื่อที่กำหนดวิถีชีวิตของเรา

ดิฉันจึงเดาเอาว่าเพื่อนของดิฉันคนนี้คงติดนิสัย “ทันใจ” (instant) แบบที่เราคุ้นเคยกับการรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มกึ่งสำเร็จรูป เธอจึงมีความคิดกึ่งสำเร็จรูป คือ หิว-กินบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป-อิ่ม ดังนั้น ป่วย-กินยา-ต้องหายสิน่า

ดิฉันอยากจะลองคิดต่อไปด้วยว่า การที่เราเสพคุ้นอาหารกึ่งสำเร็จรูปซึ่งง่าย เร็ว สะดวกหรือเปล่าที่ทำให้เรามีแนวคิดกึ่งสำเร็จรูปในทุก ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นด้านการงาน การเงิน การเรียน ความรัก หรือแม้กระทั่งการปฏิบัติธรรม

ดิฉันนึกถึงคำพูดที่ว่า “เราเป็นสิ่งที่เราบริโภคเข้าไป” You are what you eat (and how you eat it too!) เราบริโภคอาหารกึ่งสำเร็จรูปมานานจนติดนิสัยน้อมเข้าหาความง่าย สะดวก และรวดเร็ว

ลองสำรวจพฤติกรรมหรือวิธีคิดของเราดู ท่านอาจจะเห็นร่องรอยของอาหารสำเร็จรูปในตัวเองแค่ไหน

เราเป็นผู้ที่มักหาคำตอบหรือทางออกที่ง่าย สะดวกและรวดเร็วที่สุดหรือไม่

เราทนอยู่กับความไม่รู้ ไม่แน่นอน ไม่แน่ใจได้มากเพียงใด


หากท่านตอบว่าใช่ หรือ ไม่แน่ใจแม้เพียง 1 ข้อ นั่นอาจเป็นสัญญาณว่า เรากำลังกลายเป็นคนกึ่งสำเร็จรูปแล้ว

คนกึ่งสำเร็จรูปจะมีรูปแบบชีวิตกึ่งสูตรสำเร็จ เน้นปริมาณมากกว่าคุณภาพ มีมาตรฐานชัดเจนให้ผู้สนใจปฏิบัติตามและห้ามแตกแถว

ชีวิตสมัยใหม่เต็มไปด้วยสูตรมากมาย อย่างเช่นชีวิตสูตรต้มยำซึ่งเป็นรสชาติคลาสสิกยอดนิยม มักเริ่มจากวัยเรียนที่คร่ำเคร่งกับการท่องตำรา ผ่านห้องติวเข้ม เพื่อเข้าเรียนในโรงเรียนมัธยมที่มีชื่อ จากนั้นเรียนต่อในมหาวิทยาลัยค่ายสีชมพูหรือเหลืองแดง เมื่อจบแล้วทำงานพอเป็นพิธีการสักเล็กน้อยเพื่อบอกว่าได้เรียนรู้มีประสบการณ์ทำงาน แล้วจึงไปเรียนต่อต่างประเทศเอาปริญญามาสักใบสองใบ แล้วกลับมาทำงานในตำแหน่งงานสูง ๆ ในองค์กรที่มั่นคง รายได้ดี ๆ แต่งงาน มีลูก มีบ้าน เกษียณแล้วอยู่บ้านพักตากอากาศต่างจังหวัด ….เหนื่อย….

ปัจจุบันเราเรียกร้องที่จะมีสุขภาพและความงามในเวลาอันสั้น สะดวก และรวดเร็ว

เมื่อถึงเทศกาลสอบ เพื่อนคนหนึ่งของดิฉันซื้อยาแป๊ะก้วยแคบซูลซึ่งราคาค่อนข้างสูง เธอเชื่อว่าการรับประทานยาบำรุงนี้จะช่วยอัดฉีดสมองของเธอให้แข็งแรง มีหน่วยความจำเพิ่ม และท้ายที่สุดเธอจะได้จดจำสิ่งต่าง ๆ และทำข้อสอบได้

หากไม่สนสูตรความฉลาดแบบทันใจ หลายคนอาจซื้อสูตรความสวยและความขาวในหนึ่งสัปดาห์ ซึ่งกำลังนิยมอยู่หมู่หนุ่มสาวยุคใหม่ ก็ใครจะอยากงามอย่างยุ่งยากและเชื่องช้าอย่างสาวโบราณที่กว่าจะงามสักที ต้องเข้าครัวปิ้งมะกรูด คั้นน้ำมะขาม บดดินสอพอง กะคะเนกันให้ดีก่อนพอกเสริมความงาม

การลดน้ำหนักเป็นอีกเรื่องที่สะท้อนแนวคิดกึ่งสำเร็จรูปของเรา เราไม่สนว่า เราทำให้ตัวเองอ้วนมานานแค่ไหน แต่วันนี้ ที่อยากผอม ต้องผอมให้เร็ว ง่ายและสะดวกที่สุด คือถ้ามีใครคิดค้นเครื่องลดน้ำหนักจากการนอนกระดิกเท้าได้ คงจะเยี่ยมไปเลย

หลายองค์กรส่งพนักงานเข้าอบรมหลักสูตรต่าง ๆ โดยหวังว่า เมื่อออกจากหลักสูตรอบรม 3 วัน 5 วันแล้ว องค์กรจะได้พนักงานที่มีประสิทธิภาพ จัดลำดับความสำคัญของงานเป็น ประชุมได้สร้างสรรค์ ฟังอย่างลึกซึ้ง สุนทรียสนทนาได้

สูตรรวยเร็วเป็นตำรายอดนิยมที่ทำให้ผู้เขียนและบอกสูตรนั้นรวยเร็วไปตาม ๆ กัน แต่ดิฉันไม่แน่ใจว่าผู้ซื้อหาตำรารวยลัดมาอ่านทำแล้วได้ผลอย่างหวังหรือไม่ เท่าที่ดิฉันอ่านชีวประวัติบุคคลร่ำรวย เส้นทางเศรษฐีไม่ได้มาง่าย ๆ หรือรวดเร็วเลย สำหรับผู้ที่เกิดมาบนกองเงินกองทองหรือโชคดีถูกล็อตเตอรี่บ่อย ถ้าเราเชื่อตามหลักกรรม เขาเหล่านั้นคงเคยสะสมเหตุบางอย่างข้ามภาพข้ามชาติกันเลยทีเดียว

แม้แต่เรื่องความรัก ความสัมพันธ์ก็มีสูตร เช่น ทำอย่างไรให้เขา(เธอ) สนใจเราภายใน 5 นาที วิธีบอกเลิกโดยไม่ทำให้อดีตคนรักเจ็บปวด (มากนัก) หรือ ทำอย่างไรจะได้คนที่ใช่ และอีกมากที่จะหาอ่านได้ตามนิตยสารหนุ่มสาวทั่วไป

หลายเรื่องของชีวิต เราแสวงหาคำตอบสำเร็จเพื่อเอาไปใช้ได้เลย เราไม่อยากเสียเวลากับการขบคิดคำถาม หาคำตอบ ลองผิดลองถูก

ความคิดชอบลัดสั้นยังระบาดไปในแวดวงศาสนาด้วย เรามีการปฏิบัติภาวนากึ่งสำเร็จรูป เข้าการอบรม 8 วัน 10 วัน แล้ว ลึก ๆ เราก็หวังว่า เมื่อออกจากค่ายอบรมแล้ว เราจะได้เราคนใหม่ ความทุกข์ ความโชคร้ายต่าง ๆ ในชีวิตจะอันตรธานไป หรือไม่เราก็จะได้คำตอบเด็ด ๆ ที่จะช่วยให้ชีวิตดีขึ้นเรื่อย ๆ แก้ไขได้ทุกปัญหา (one answer cures all)

ในหนังสือซีรีส์ ธรรมะชิว ๆ เขียนโดย คุณพิสุทธิ์ เกรียงบูรพา มีเรื่องเล่าที่สะท้อนความคิดติดจรวดของเราได้ดี

หลังจากได้เรียนรู้ฝึกภาวนา สวดมนต์ ปฏิบัติตามกิจของสงฆ์ และศึกษาพระธรรม พระหนุ่มบวชใหม่รูปหนึ่งถามพระเจ้าอาวาสว่า “ท่านเจ้าอาวาสครับ มีหนทางปฏิบัติใดที่ลัดสั้นกว่านี้ที่ผมจะเข้าใจธรรมะที่พุทธองค์สอน”

ท่านเจ้าอาวาสนิ่งชั่วครู่ก่อนตอบว่า “ที่ทำอยู่นี่ก็ถือว่าลัดสั้นที่สุดแล้ว คงสั้นกว่านี้ไม่ได้แล้วกระมัง”

เห็นจะจริงอย่างที่ท่านเจ้าอาวาสว่า เจ้าชายสิทธัตถะทรงทุ่มเทเวลาถึง 6 ปี ทดลองปฏิบัติตามแนวทางต่าง ๆ ชนิดเอาชีวิตเข้าแลก ตายเป็นตาย จนกระทั่งค้นพบโมกธรรมและนำมาเผยแผ่ชี้แนะผู้คนให้เดินตามในสิ่งที่ท่านพบแล้ว เราไม่ต้องออกเดินทางแสงหา ลองผิดลองถูกเอง เป็นแรมปีเยี่ยงท่าน …จะลัดสั้น เร็วจี๋กันแค่ไหนได้อีก เราไม่ต้องพบธรรมะเอง แนวทางปฏิบัติก็ไม่ต้องคิดเอง ธรรมะที่พระพุทธเจ้าแสดงให้แนวทางฮาวทู (How to) อยู่แล้ว เรามีหน้าที่เพียงแค่ปฏิบัติให้จริง พากเพียร มุ่งมั่นตั้งใจเพื่อบรรลุเป้าหมายแห่งธรรมะ

ถึงแม้ชีวิตไม่เป็นสูตรสำเร็จ แต่ใช่ว่าชีวิตจะไม่มีสูตรเอาเสียเลย

สำหรับดิฉันสูตรนั้น คือ “ชีวิตเป็นสิ่งไม่แน่นอนและไม่เที่ยง แปรเปลี่ยนตามกระแสของเหตุและปัจจัย”

ชีวิตเป็นสูตรไม่สำเร็จรูป ไม่เสร็จสักทีเพราะเราทุกคนต้องก่อร่างสร้างรูปของตัวเองขึ้นมาในทุก ๆ ขณะ เป็นสูตรเฉพาะตน ลอกแบบกันไม่ได้ การผลิตเชิงปริมาณใช้ไม่ได้

หลายคนที่คุ้นเคยกับคำตอบสำเร็จและชัดเจน จะเห็นว่าชีวิตไม่สำเร็จรูปเป็นสิ่งที่น่าหวาดหวั่น เพราะความที่มันไม่แน่นอน ชีวิตอยู่ในพื้นที่แห่งความไม่รู้เสมอ ๆ เราจึงรู้สึกสบายใจกว่าที่จะอยู่กับความคิด คำตอบสำเร็จรูปที่เรารู้สึกว่าแน่นอน แต่จริงหรือไม่

ผู้ที่ยอมรับชีวิตไม่สำเร็จรูปต้องเปิดใจสู่การเรียนรู้ ไม่หยุดตั้งคำถาม แสวงหาคำตอบ ลองผิดลองถูก ต้อนรับความเจ็บปวด ชีวิตเช่นนี้ อาศัยความกล้า กล้าเดินตามหัวใจตนเอง กล้าผิดพลาด กล้าล้ม และกล้าเผชิญความจริงของชีวิตและความไม่เที่ยง

ดิฉันขอหักมุมบทความนี้ด้วย การนำเสนอวิธีการบางอย่างที่จะนำเราไปสู่ชีวิตไม่สำเร็จรูป

เติมความความช้าและสุนทรียภาพให้ชีวิต ลองให้เวลาในแต่ละวันทำสิ่งต่าง ๆ อย่างช้า ๆ ละเลียดกับเวลาและการกระทำของตัวเองบ้าง เช่น อาบน้ำ ทำอาหาร ทำสวน อ่านหนังสือ หรือแม้แต่ดื่มกาแฟ ทำทุกอย่างอย่างช้า ๆ

เปิดใจเรียนรู้ผู้คนและสิ่งต่าง ๆ เรียนรู้จากการไม่ตัดสิน ห้อยแขวนความคิดเก่า ๆ ความรู้จักเดิม ๆ ไว้บ้าง ลองดูคนเก่า ๆ ด้วยสายตาใหม่ ๆ รู้ทันความคิดของตัวเอง ประวิงเวลาที่จะสนองตอบความคิดนั้นโดยทันที หยุดสักหน่อย เดินเล่นอ้อยอิ่งกับคำตอบที่คุ้นเคยอยู่ภายในสักพัก แล้วคอยดูอย่างไม่คาดหวังหรือคาดคั้น อะไรจะผ่านเข้ามาในใจเรา

รักคำถาม มากกว่าพุ่งหาคำตอบ เราอาจต้องลองเลิกนิสัยรีบได้คำตอบในทันที อาจต้องเริ่มแต่พ่อแม่ที่เมื่อเด็กถาม อย่าเพิ่งให้คำตอบสำเร็จรูปกับเด็ก เราอาจ ชวนเด็กขบคิดกับคำถาม หรือตรวจสอบทดสอบคำถามนั้นก็ได้


บางที ชีวิตก็คือคำตอบของคำถามบางคำถามที่เรามีต่อตัวเองและชีวิต

เรามีคำถามอะไรกับชีวิตบ้างไหม และชีวิตที่เรากำลังดำเนินอยู่ ให้คำตอบอะไร


สารเพื่อนเสมฉบับที่ 36

ประจำเดือน กรกฎาคม-สิงหาคม 2552


  • ชีวิต(กึ่ง)สำเร็จรูป / กรรณจริยา สุขรุ่ง
  • ชีวิตบ้าๆ กลางมหานคร / พูลฉวี เรืองวิชาธร
  • ทำเองก็ได้ ง่ายนิดเดียว / เจนจิรา โลชา
  • Elizabeth Town เส้นทาง…สายรัก
  • I love therefore I am / จิตตโสตินันท์


ความตายวนเวี่ยนเข้ามาในหัวฉันบ่อยในยามนี้ อาจเป็นเพราะ ฉันทำงานในโครงการสร้างความเข้าใจสิทธิการจากไปอย่างสงบ หรืองานศพของคุณพ่อเพื่อนสนิท

หรือบทความที่เพื่อนคนหนึ่งเขียนเล่าถึงอดีตที่คุณพ่อจากไปในอุบัติเหตุ — เป็นการจากลาที่ไม่มีโอกาสเอ่ยคำลาด้วยรัก — หรือบางทีอาจเป็นอาการภายในร่างกายบางอย่าง

ไม่ว่าจะมาจากเหตุใด ฉันคิดมากขึ้นว่า ฉันจะจากโลกนี้ไปอย่างไร และคำตอบดูเหมือนจะอยู่ที่การมีชีวิตอยู่ของฉัน


ฉันปรารถนาที่จะจากโลกนี้ไปอย่างเริงร่าเบิกบานว่า คุ้มแล้วที่อยู่มา




สิ่งหนึ่งที่จะทำให้ฉันร่าเริงกับการจากลาได้อย่างสมบูรณ์ คือ การสื่อสารความรักให้กันทุก ๆ วัน



คุณยายของฉันจากไปโดยที่ฉันไม่คาดคิด เพราะฉันประมาทอยู่ลึก ๆ ว่าคนที่ฉันรักจะอยู่กับฉันตลอดไป

แต่คุณยายเป็นคนที่รู้จักโลกดีกว่า แม้สุดท้ายก่อนเข้าห้องผ่าตัด “ยายต้องไม่เป็นไรนะ ต้องไปงานรับปริญญาอุ๊ให้ได้ (อีก 3ปีต่อมา) ยายมองหน้าฉันอย่างลึกซึ้ง “ไม่ว่าจะอย่างไร ยายจะไป” นั่นเป็นคำพูดสุดท้ายระหว่างเรา

ฉันเศร้ากับความไม่ประสาของฉันที่ไม่ฉวยโอกาสเวลาที่เหลืออยู่ในการบอกลาและบอกรักคุณยายอย่างสุดหัวใจ แต่ฉันอิ่มใจเสมอว่า ในช่วงเวลาที่เรามีกันกว่า 19 ปี ฉันแสดงความรักให้คุณยายอย่างเต็มที่ ทุก ๆ วัน

ฉันกอดและหอมแก้มคุณยายทุกเช้าก่อนไปโรงเรียน แอบย่องมากอดยายจากข้างหลัง “จ๊ะเอ๋” เวลากลับมาจากโรงเรียน ฉันชอบหนุนตักยายเวลาเราคุยกัน กลางคืน เราก็นอนด้วยกัน ฉันกอดยาย ยายกอดฉัน ที่สำคัญ ฉันบอก “รัก” ให้คุณยายได้ยินอย่างสม่ำเสมอ


เมื่อวงปีแห่งชีวิตขยายกว้างขึ้นเรื่อย ๆ ผู้คน เหตุการณ์ที่แวะเวียนมาก็มากมายหลายหลาก จนฉันรู้สึกว่าฉันไม่อาจดูแลและใช้เวลากับพวกเขาเหล่านั้นได้มากพอ

ฉันบอกตัวเองว่า ปริมาณคงไม่ใช่คำตอบ สิ่งสำคัญน่าจะัอยู่ที่ ทุก ๆครั้งที่เราได้พบกัน เราให้คุณภาพของตัวตนแบบไหนแก่กัน และฉันพยายามที่จะสื่อสารความรู้สึก ความรักให้ทุกคนเต็มที่ในทุกครั้งที่พบกัน เพราะฉันไม่อาจรู้ได้ว่า เมื่อไรจะหมดโอกาสนั้น ฉันกำลังพยายาม

ฉันยังอยากสื่อสารความรักกับโลก เพราะอีกเช่นกัน ฉันไม่รู้ว่าจะอีกกี่่วัน กี่ปี ที่จะเห็นโลกที่สวยงาม โลกที่ฉันรัก — ท้องฟ้าหลากสี กับเมฆปุกปุย เสียงนกร้อง ท่วงท่าว่ายน้ำของปลา ท่าโฉบอากาศของเหล่านก

ฉันไม่มีเครื่องมือใดทีจะบอกรัก มีแต่หัวใจ และฉันคิดว่้าหัวใจนี่แหละคือเครื่องมือที่ดีที่สุด แต่เราต้องใช้ให้เป็น รู้จักเขาให้มากขึ้น จะได้ใช้หัวใจให้เต็มประสิทธิภาพ

ถ้าฉันสามารถสื่อสารความรักได้ทุกคืนวัน ชีวิตจะเป็นอย่างไร และฉันจะจากไปอย่างคนอิ่มชีวิตไหมน้อ


ปาฏิหารย์อย่างแรกของลมหายใจ คือ ชีวิต

ไม่มีลมหายใจก็ไร้ชีวิต ลมหายใจจึงเป็นสิ่งที่เป็นของขวัญจากจักรวาล

เราได้รับฟังเรียนรู้มามากเกี่ยวกับลมหายใจว่า ช่วยเยียวยากาย คลายเครียด และความทุกข์ใจอย่างไรบ้าง แต่ดูเหมือนเราจะใช้ปาฏิหารย์นี้น้อยไปหน่อยในชีวิตประจำวัน

เมื่อไม่กี่วันนี้ ฉันมีความกลุ้มใจบางเรื่อง วนเวียนกับความคิดไปมาจนน่ารำคาญ จะใช้วิธีคิดดีเลิศอย่างไรก็ไม่อาจเยียวยาได้

ตกเย็น ฉันออกไปเล่นบาสเกตบอล ระหว่างเดินเลี้ยงลูกบาสไปที่สนาม จู่ ๆ สติก็แล่นเข้ามา “ให้ลมหายใจช่วยบรรเทาความทุกข์ของเธอสิ” เสียงแห่งสติกระซิบข้างหูู

“ทุกครั้งที่ความคิดที่เศร้าหมองแล่นเข้ามา เธอจงหายใจ ลึกเข้าไปถึงท้องและผ่อนลมหายใจออก ทำอย่างนี้สัก 3 รอบลมหายใจ หรือถ้าขยะความคิดมันหนักนัก ก็เอาสัก 10 รอบลมหายใจเลย”

ฉันลองทำตามเสียงแห่งสติ หายใจเข้า-ออก “เออ ได้ผลแฮะ”

เสียงสติพูดต่อ “เธอสังเกตอะไรไหม…เวลาที่เธอหายใจอย่างนั้น ไม่มีความคิดดำรงอยู่ภายใน ใจของเธออิสระจากความคิด”

“ใช่ จริงด้วย” ฉันตอบ “ความคิดที่เป็นขยะก็ทำอะไรฉันไม่ได้ เย้..วิเศษที่สุดเลย”


จากนั้นเป็นต้นมา ทุกครั้งที่ความคิดขยะเข้ามาแวะเวียน ฉันแปรเปลี่ยนมันเป็นลมหายใจแห่งสติ — จิตว่างจากความคิด

เมื่อทำบ่อย ๆ ความคิดมีพลังน้อยลง เราไม่ต้องสู้กับความคิด ไม่ต้องหาเหตุผลทำความเข้าใจเรื่องราวต่าง ๆ เพียงแต่หยุด อยู่กับลมหายใจ ทำให้ได้ดั่งที่ตั้งใจ ทำไปเรื่อย ๆ

มุ่งมั่น อดทน และ พากเพียร … เราแปรเปลี่ยนขยะในใจของเราได้

นี่คือ หลักของการทำแต่น้อย แต่ได้ประโยชน์สูงสุด

และเราเพียงใช้ปาฏิหารย์ที่เราทุกคนล้วนมีอยู่แล้วภายใน … ลมหายใจ


หลังจากห่างหายจากการนั่งสมาธิในรูปแบบเสียนาน เมื่อ 3 วันก่อน ขาพาเราเดินเข้าห้องพระ สวดมนต์ และนั่งสมาธิ

นั่งสมาธิ จิตตั้งมั่นบ้าง แส่ส่ายบ้าง ก็ตามประสา ผ่านไปพอสมควรที่จะเลิก เราก็แผ่เมตตาให้ความรักกรุณาส่องสว่างกลางหัวใจ แผ่ให้ตัวเอง จากนั้นค่อยๆ แผ่ให้คนที่รัก ไปเรื่อย ๆ

จนกระทั่งเรานึกถึงบุคคลที่เราเคยล่วงเกิน และผู้ที่เคยล่วงเกินเ้รา

เราขอขมา ขออภัยบุคคลเหล่านั้นด้วยใจ ขอโทษเพราะสำนึกผิดจริง ๆ บางคนเราก็ไม่รุ้ว่าเขาโกรธเราไหม มาแต่ชาติใดหรือเปล่า ก็ขอโทษให้หมดเลย — ความรู้สึกก็ดีนะ


ตอนที่เราจะให้อโหสิกรรมกับคนที่ทำร้าย ล่วงเกินเรา เราตั้งใจมากที่สุด อยากให้อภัยจริง ๆ เพราะเรารู้ว่า ความทุกข์เป็นอย่างไร และเราไม่อยากให้ใครแม้แต่คนที่ทำให้เราทุกข์ต้องทุกข์เช่นเรา

เราทำความรู้สึกมาที่หัวใจ ให้หัวใจปล่อยพลังแห่งกรุณาออกมา ให้อภัย ไม่ขอคิดโทษ และขอให้เธอทั้งหลายจงอย่าได้มีทุกข์อันใด

เป็นการกล่าวจากหัวใจจริง ๆ เราสัมผัสได้ และสิ่งนี้เองที่อัศจรรย์

เรารู้สึกมีรอยยิ้มบนใบหน้า โดยที่เราไม่เจตนาจะยิ้ม หรือต้องการจะยิ้ม หน้ามันยิ้มเ้อง

และฉันรู้ในทันทีตอนนั้นว่า จิตกำลังยิ้ม ออกมาเป็นรูปธรรมทางกาย

เมื่อจิตยิ้ม เรารู้สึกมีพลังมาก ความรู้สึกสว่าง เป็นสุข อาบท่วมกายและใจของเรา

โอ้ การให้อภัย วิเศษเช่นนี้เอง ความกรุณาความรักทำให้เป็นสุขเยี่ยงนี้

หลายครั้งการอภัย เราใช้ความคิด สมอง ตรรกะ สิ่งนี้ควรทำ สิ่งนี้ถูกต้อง หรือบางทีเราก็อภัยตามปากไป นั่นก็ดี แต่ระดับหนึ่ง

ที่ยอดกว่านั้น เราควรหันมาฝึกให้ใจเป็นผู้อภัยบ้าง ให้อภัยจากหัวใจ ด้วยหัวใจของเรา

ในครั้งแรก อาจจะยังได้ไม่เต็มที่ แต่ฝึกไปเรื่อย ๆ หัวใจจะอภัยให้อย่างแท้จริง และเมื่อนั้นเราจะสัมผัสได้ถึงความสุขมหาศาล




อย่างวันนี้ ฉันได้รับปาฏิหารย์นี้จากเพื่อนเก่าที่หายห่างกันไปกว่า 15 ปี เธอเป็นของขวัญแห่งวันใหม่วันนี้ที่วิเศษของฉัน

ในวันที่หัวใจแห้งเหี่ยวสุด ๆ ฉันเปิดเมล์และพบชื่อที่ไม่คาดคิดว่าจะได้เห็นอีก Veronica

My Argentine friend --Veronica

My Argentine friend --Veronica

เราพบกันเมื่อ 15 ปีก่อนเมื่อฉันไปเรียนที่อเมริกาช่วงสั้น ๆ 3 เดือน

เธอมาจากอเจนตินา เป็นคนร่าเริงสดใส เบิกบานเสมอ

เธอสอนให้ฉันซาบซึ้งกับเพลงเฮฟวี่เมทอล เช่น meatloaf และ Gun and Roses และอื่น ๆ

เธอกล่อมให้ฉันขยับแข้งขาเวลาไปลองฟังแผ่นดนตรีในร้านขายเพลง เราฟังเพลง ยืนเต้นกันสนุกสนาน

เธอยังไม่หยุดเท่านั้น เมื่อใดที่เสียงเพลงรุกเร้าหัวใจ เธอบอกฉันว่า “ให้เสียงดนตรีพาเธอไป” แล้วเราก็เต้นกันอย่างไม่สนสายตาใคร

เรามักชวนกันทำอะไรบ้า ๆ ที่คนไม่มียางอายเท่านั้นจะทำกัน เราเข้าร้านหมวกแฟนซีและลองใส่หมวก ถ่ายรูปกันทุกใบ เหมือนเป็น Hatter ในเรื่องอลิชในดินแดนมหัศจรรย์

เธอผลักและดันให้ฉันทำในสิ่งที่กลัว — ขึ้นรถไฟเหาะตีลังกาและ Splash mountain ดิ่งลงมาจากตึกประมาณ 5 ชั้น ตัวและใจหายไปเลย

ใช่ว่าจะมีแต่เรื่องสนุก เรายังแลกใจกัน เธอระบายความคัับข้องใจในชีวิต แลกเปลี่ยนความฝันและความหวังให้ฉันฟัง จนบอกว่า ฉันเป็นคนที่เข้าใจเธอที่สุดคนหนึ่ง — ซึ่งฉันงงมากเพราะสิ่งที่ฉันทำ คือ นิ่งฟังเธอก็เท่านั้นเอง

ในเวลาที่เรานั่งกินอาหารเช้าและเย็นด้วยกัน ฉันมักเลือกเพลงจากตู้เพลงเปิด Hero และมอบให้เืพื่อนของฉัน และในวันสุดท้ายก่อนเราจะจากกัน ฉันเลือกเพลง Without you ของ Mariah Carey ให้เธอ

ค่ำคืนนั้นเราร้องไห้ หวังว่าน้ำตาจะประวิงเวลาให้เราอยู่ร่วมกันนานขึ้น

ฉันมอบนาฬิกาเรือนที่ฉันใส่ให้เธอเป็นที่ระลึก และเรากอดกันครั้งสุดท้ายก่อนลาจาก

เรามีเวลาให้กันเพียง 4 สัปดาห์ แต่ระยะเวลาเพียงเท่านั้นก็เพียงพอแล้ว ที่ทำให้ความสัมพันธ์ของเราหยั่งลึกมาจวบวันนี้

เราไม่ได้เจอกันอีกเลยนับแต่นั้น เราติดต่อกันทางจดหมายสักระยะก็ห่างหายกันไป

มาวันนี้ 15 ปี เธอกลับเข้ามาในชีวิตของฉันอีกครั้ง ในจังหวะะที่เหมาะมาก เธอทำให้ฉันมีชีวิตชีวาอีกครั้ง และขาของฉันเริ่มขยับซะแล้วสิ