ชีวิต(กึ่ง)สำเร็จรูป

sem_news_v36เพื่อนของดิฉันคนหนึ่งป่วยเพราะทำงานหนัก อดนอนและทานอาหารไม่ดีและพอเพียง เธอถามดิฉันว่า “มียาอะไรที่กินแล้วช่วยให้หายเร็ว ๆ บ้างไหมจะได้ทำงานต่อไปได้” ดิฉันหายาขนานวิเศษนั้นไม่ได้ จึงให้เธอทานยาธรรมดาสามัญ 1 เม็ด เธอบ่นหลังทานยาได้ 1 มื้อว่า “ทำไมทานยาไปแล้ว ยังไม่หาย”

มาร์กาเร็ต วีทลีย์ เขียนไว้ในหนังสือ “หันหน้าเข้าหากัน”  ว่าพฤติกรรมของเราสะท้อนความเชื่อภายใน ดังนั้นหากเราเฝ้าสังเกตพฤติกรรมของเรา จะพบความเชื่อที่กำหนดวิถีชีวิตของเรา

ดิฉันจึงเดาเอาว่าเพื่อนของดิฉันคนนี้คงติดนิสัย “ทันใจ” (instant) แบบที่เราคุ้นเคยกับการรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มกึ่งสำเร็จรูป เธอจึงมีความคิดกึ่งสำเร็จรูป คือ หิว-กินบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป-อิ่ม ดังนั้น ป่วย-กินยา-ต้องหายสิน่า

ดิฉันอยากจะลองคิดต่อไปด้วยว่า การที่เราเสพคุ้นอาหารกึ่งสำเร็จรูปซึ่งง่าย เร็ว สะดวกหรือเปล่าที่ทำให้เรามีแนวคิดกึ่งสำเร็จรูปในทุก ๆ ด้าน ไม่ว่าจะเป็นด้านการงาน การเงิน การเรียน ความรัก หรือแม้กระทั่งการปฏิบัติธรรม

ดิฉันนึกถึงคำพูดที่ว่า “เราเป็นสิ่งที่เราบริโภคเข้าไป” You are what you eat (and how you eat it too!) เราบริโภคอาหารกึ่งสำเร็จรูปมานานจนติดนิสัยน้อมเข้าหาความง่าย สะดวก และรวดเร็ว

ลองสำรวจพฤติกรรมหรือวิธีคิดของเราดู ท่านอาจจะเห็นร่องรอยของอาหารสำเร็จรูปในตัวเองแค่ไหน

เราเป็นผู้ที่มักหาคำตอบหรือทางออกที่ง่าย สะดวกและรวดเร็วที่สุดหรือไม่

เราทนอยู่กับความไม่รู้ ไม่แน่นอน ไม่แน่ใจได้มากเพียงใด

เรารอคอยผลของเหตุที่เราหว่านและกระทำในวันนี้ได้นานแค่ไหน

หากท่านตอบว่าใช่ หรือ ไม่แน่ใจแม้เพียง 1 ข้อ นั่นอาจเป็นสัญญาณว่า เรากำลังกลายเป็นคนกึ่งสำเร็จรูปแล้ว

คนกึ่งสำเร็จรูปจะมีรูปแบบชีวิตกึ่งสูตรสำเร็จ เน้นปริมาณมากกว่าคุณภาพ มีมาตรฐานชัดเจนให้ผู้สนใจปฏิบัติตามและห้ามแตกแถว

ชีวิตสมัยใหม่เต็มไปด้วยสูตรมากมาย อย่างเช่นชีวิตสูตรต้มยำซึ่งเป็นรสชาติคลาสสิกยอดนิยม มักเริ่มจากวัยเรียนที่คร่ำเคร่งกับการท่องตำรา ผ่านห้องติวเข้ม เพื่อเข้าเรียนในโรงเรียนมัธยมที่มีชื่อ จากนั้นเรียนต่อในมหาวิทยาลัยค่ายสีชมพูหรือเหลืองแดง เมื่อจบแล้วทำงานพอเป็นพิธีการสักเล็กน้อยเพื่อบอกว่าได้เรียนรู้มีประสบการณ์ทำงาน แล้วจึงไปเรียนต่อต่างประเทศเอาปริญญามาสักใบสองใบ แล้วกลับมาทำงานในตำแหน่งงานสูง ๆ ในองค์กรที่มั่นคง รายได้ดี ๆ แต่งงาน มีลูก มีบ้าน เกษียณแล้วอยู่บ้านพักตากอากาศต่างจังหวัด ….เหนื่อย….

ปัจจุบันเราเรียกร้องที่จะมีสุขภาพและความงามในเวลาอันสั้น สะดวก และรวดเร็ว

เมื่อถึงเทศกาลสอบ เพื่อนคนหนึ่งของดิฉันซื้อยาแป๊ะก้วยแคบซูลซึ่งราคาค่อนข้างสูง เธอเชื่อว่าการรับประทานยาบำรุงนี้จะช่วยอัดฉีดสมองของเธอให้แข็งแรง มีหน่วยความจำเพิ่ม และท้ายที่สุดเธอจะได้จดจำสิ่งต่าง ๆ และทำข้อสอบได้

หากไม่สนสูตรความฉลาดแบบทันใจ หลายคนอาจซื้อสูตรความสวยและความขาวในหนึ่งสัปดาห์ ซึ่งกำลังนิยมอยู่หมู่หนุ่มสาวยุคใหม่ ก็ใครจะอยากงามอย่างยุ่งยากและเชื่องช้าอย่างสาวโบราณที่กว่าจะงามสักที ต้องเข้าครัวปิ้งมะกรูด คั้นน้ำมะขาม บดดินสอพอง กะคะเนกันให้ดีก่อนพอกเสริมความงาม

การลดน้ำหนักเป็นอีกเรื่องที่สะท้อนแนวคิดกึ่งสำเร็จรูปของเรา เราไม่สนว่า เราทำให้ตัวเองอ้วนมานานแค่ไหน แต่วันนี้ ที่อยากผอม ต้องผอมให้เร็ว ง่ายและสะดวกที่สุด คือถ้ามีใครคิดค้นเครื่องลดน้ำหนักจากการนอนกระดิกเท้าได้ คงจะเยี่ยมไปเลย

หลายองค์กรส่งพนักงานเข้าอบรมหลักสูตรต่าง ๆ โดยหวังว่า เมื่อออกจากหลักสูตรอบรม 3 วัน 5 วันแล้ว องค์กรจะได้พนักงานที่มีประสิทธิภาพ จัดลำดับความสำคัญของงานเป็น ประชุมได้สร้างสรรค์ ฟังอย่างลึกซึ้ง สุนทรียสนทนาได้

สูตรรวยเร็วเป็นตำรายอดนิยมที่ทำให้ผู้เขียนและบอกสูตรนั้นรวยเร็วไปตาม ๆ กัน แต่ดิฉันไม่แน่ใจว่าผู้ซื้อหาตำรารวยลัดมาอ่านทำแล้วได้ผลอย่างหวังหรือไม่ เท่าที่ดิฉันอ่านชีวประวัติบุคคลร่ำรวย เส้นทางเศรษฐีไม่ได้มาง่าย ๆ หรือรวดเร็วเลย สำหรับผู้ที่เกิดมาบนกองเงินกองทองหรือโชคดีถูกล็อตเตอรี่บ่อย ถ้าเราเชื่อตามหลักกรรม เขาเหล่านั้นคงเคยสะสมเหตุบางอย่างข้ามภาพข้ามชาติกันเลยทีเดียว

แม้แต่เรื่องความรัก ความสัมพันธ์ก็มีสูตร เช่น ทำอย่างไรให้เขา(เธอ) สนใจเราภายใน 5 นาที วิธีบอกเลิกโดยไม่ทำให้อดีตคนรักเจ็บปวด (มากนัก) หรือ ทำอย่างไรจะได้คนที่ใช่ และอีกมากที่จะหาอ่านได้ตามนิตยสารหนุ่มสาวทั่วไป

หลายเรื่องของชีวิต เราแสวงหาคำตอบสำเร็จเพื่อเอาไปใช้ได้เลย เราไม่อยากเสียเวลากับการขบคิดคำถาม หาคำตอบ ลองผิดลองถูก

ความคิดชอบลัดสั้นยังระบาดไปในแวดวงศาสนาด้วย เรามีการปฏิบัติภาวนากึ่งสำเร็จรูป เข้าการอบรม 8 วัน 10 วัน แล้ว ลึก ๆ เราก็หวังว่า เมื่อออกจากค่ายอบรมแล้ว เราจะได้เราคนใหม่ ความทุกข์ ความโชคร้ายต่าง ๆ ในชีวิตจะอันตรธานไป หรือไม่เราก็จะได้คำตอบเด็ด ๆ ที่จะช่วยให้ชีวิตดีขึ้นเรื่อย ๆ แก้ไขได้ทุกปัญหา (one answer cures all)

ในหนังสือซีรีส์ ธรรมะชิว ๆ เขียนโดย คุณพิสุทธิ์ เกรียงบูรพา มีเรื่องเล่าที่สะท้อนความคิดติดจรวดของเราได้ดี

หลังจากได้เรียนรู้ฝึกภาวนา สวดมนต์ ปฏิบัติตามกิจของสงฆ์ และศึกษาพระธรรม พระหนุ่มบวชใหม่รูปหนึ่งถามพระเจ้าอาวาสว่า “ท่านเจ้าอาวาสครับ มีหนทางปฏิบัติใดที่ลัดสั้นกว่านี้ที่ผมจะเข้าใจธรรมะที่พุทธองค์สอน”

ท่านเจ้าอาวาสนิ่งชั่วครู่ก่อนตอบว่า “ที่ทำอยู่นี่ก็ถือว่าลัดสั้นที่สุดแล้ว คงสั้นกว่านี้ไม่ได้แล้วกระมัง”

เห็นจะจริงอย่างที่ท่านเจ้าอาวาสว่า เจ้าชายสิทธัตถะทรงทุ่มเทเวลาถึง 6 ปี ทดลองปฏิบัติตามแนวทางต่าง ๆ ชนิดเอาชีวิตเข้าแลก ตายเป็นตาย จนกระทั่งค้นพบโมกธรรมและนำมาเผยแผ่ชี้แนะผู้คนให้เดินตามในสิ่งที่ท่านพบแล้ว เราไม่ต้องออกเดินทางแสงหา ลองผิดลองถูกเอง เป็นแรมปีเยี่ยงท่าน …จะลัดสั้น เร็วจี๋กันแค่ไหนได้อีก เราไม่ต้องพบธรรมะเอง แนวทางปฏิบัติก็ไม่ต้องคิดเอง ธรรมะที่พระพุทธเจ้าแสดงให้แนวทางฮาวทู (How to) อยู่แล้ว เรามีหน้าที่เพียงแค่ปฏิบัติให้จริง พากเพียร มุ่งมั่นตั้งใจเพื่อบรรลุเป้าหมายแห่งธรรมะ

ถึงแม้ชีวิตไม่เป็นสูตรสำเร็จ แต่ใช่ว่าชีวิตจะไม่มีสูตรเอาเสียเลย

สำหรับดิฉันสูตรนั้น คือ “ชีวิตเป็นสิ่งไม่แน่นอนและไม่เที่ยง แปรเปลี่ยนตามกระแสของเหตุและปัจจัย”

ชีวิตเป็นสูตรไม่สำเร็จรูป ไม่เสร็จสักทีเพราะเราทุกคนต้องก่อร่างสร้างรูปของตัวเองขึ้นมาในทุก ๆ ขณะ เป็นสูตรเฉพาะตน ลอกแบบกันไม่ได้ การผลิตเชิงปริมาณใช้ไม่ได้

หลายคนที่คุ้นเคยกับคำตอบสำเร็จและชัดเจน จะเห็นว่าชีวิตไม่สำเร็จรูปเป็นสิ่งที่น่าหวาดหวั่น เพราะความที่มันไม่แน่นอน ชีวิตอยู่ในพื้นที่แห่งความไม่รู้เสมอ ๆ เราจึงรู้สึกสบายใจกว่าที่จะอยู่กับความคิด คำตอบสำเร็จรูปที่เรารู้สึกว่าแน่นอน แต่จริงหรือไม่

ผู้ที่ยอมรับชีวิตไม่สำเร็จรูปต้องเปิดใจสู่การเรียนรู้ ไม่หยุดตั้งคำถาม แสวงหาคำตอบ ลองผิดลองถูก ต้อนรับความเจ็บปวด ชีวิตเช่นนี้ อาศัยความกล้า กล้าเดินตามหัวใจตนเอง กล้าผิดพลาด กล้าล้ม และกล้าเผชิญความจริงของชีวิตและความไม่เที่ยง

ดิฉันขอหักมุมบทความนี้ด้วย การนำเสนอวิธีการบางอย่างที่จะนำเราไปสู่ชีวิตไม่สำเร็จรูป

เติมความความช้าและสุนทรียภาพให้ชีวิต ลองให้เวลาในแต่ละวันทำสิ่งต่าง ๆ อย่างช้า ๆ ละเลียดกับเวลาและการกระทำของตัวเองบ้าง เช่น อาบน้ำ ทำอาหาร ทำสวน อ่านหนังสือ หรือแม้แต่ดื่มกาแฟ ทำทุกอย่างอย่างช้า ๆ

เปิดใจเรียนรู้ผู้คนและสิ่งต่าง ๆ เรียนรู้จากการไม่ตัดสิน ห้อยแขวนความคิดเก่า ๆ ความรู้จักเดิม ๆ ไว้บ้าง ลองดูคนเก่า ๆ ด้วยสายตาใหม่ ๆ รู้ทันความคิดของตัวเอง ประวิงเวลาที่จะสนองตอบความคิดนั้นโดยทันที หยุดสักหน่อย เดินเล่นอ้อยอิ่งกับคำตอบที่คุ้นเคยอยู่ภายในสักพัก แล้วคอยดูอย่างไม่คาดหวังหรือคาดคั้น อะไรจะผ่านเข้ามาในใจเรา

รักคำถาม มากกว่าพุ่งหาคำตอบ เราอาจต้องลองเลิกนิสัยรีบได้คำตอบในทันที อาจต้องเริ่มแต่พ่อแม่ที่เมื่อเด็กถาม อย่าเพิ่งให้คำตอบสำเร็จรูปกับเด็ก เราอาจ ชวนเด็กขบคิดกับคำถาม หรือตรวจสอบทดสอบคำถามนั้นก็ได้

หลายคำถามต้องใช้เวลาทั้งชีวิตที่จะพบคำตอบ

บางที ชีวิตก็คือคำตอบของคำถามบางคำถามที่เรามีต่อตัวเองและชีวิต

เรามีคำถามอะไรกับชีวิตบ้างไหม และชีวิตที่เรากำลังดำเนินอยู่ ให้คำตอบอะไร

เป็นคำตอบกึ่งสำเร็จรูปหรือเปล่า

สารเพื่อนเสมฉบับที่ 36

ประจำเดือน กรกฎาคม-สิงหาคม 2552

มีเรื่องราวที่น่าสนใจดังนี้

  • ชีวิต(กึ่ง)สำเร็จรูป / กรรณจริยา สุขรุ่ง
  • ชีวิตบ้าๆ กลางมหานคร / พูลฉวี เรืองวิชาธร
  • ทำเองก็ได้ ง่ายนิดเดียว / เจนจิรา โลชา
  • Elizabeth Town เส้นทาง…สายรัก
  • I love therefore I am / จิตตโสตินันท์
Advertisements

2 responses to “ชีวิต(กึ่ง)สำเร็จรูป

  1. เขียนได้ดีขึ้นเรื่อยๆ เลย ทำต่อไปนะเพื่อน
    หวังว่าเพื่อนสบายดีแล้ว….

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s