Journey of the heart

Bangkok Post, Outlook

July 27, 2010

Journey of the heart

Pilgrimage is a spiritual practice that brings us closer to our hearts and the world

The route to one’s faith has never been easy. From near-equatorial Thailand to 6,700m-high Mount Kailash in Tibet, Krisdawan Hongladarom needed to take different vessels and routes; from aeroplanes to a four-wheel drive car through a barren landscape with snow-capped mountain ranges on the horizon.

Pilgrims are on their knees and prostrated to pay respect to the holy ‘natural stupa’ Mount Kailash. Photos courtesy of the THOUSAND STARS FOUNDATION

This was comfortable considering traditional pilgrims walked through the passage.

Finally, the magnificent Mt Kailash came into sight and readily gave her the first lesson _ humility.

By the foothill of the mountain, Krisdawan and her two companions _ one Thai and the other Tibetan _ kneeled down and prostrated their bodies to pay respect to the holy mountain that people in many spiritual traditions regard as a ”natural stupa” and the abode of the god Shiva.

”To undertake a pilgrimage is a way to transform your mind. When you travel in this manner, your perspectives on life will not be the same. The hardships along the path are a test of our faith and inner strength,” said Assoc Prof jlKrisdawan, former linguistics lecturer and president of the Thousand Stars Foundation, whose mission in part is to promote the ancient wisdom and culture of Tibet.

Tibetan pilgrim

Undertaking a pilgrimage in Tibet is a way of fortifying her faith for the monumental task of constructing Shanti Tara Maha Stupa and Tara Khadiravana Retreat Centre in Hua Hin, Prachuap Khiri Khan.

Over the past three years, Krisdawan has already made several pilgrimages. In 2007, she undertook a pilgrimage in Tibet, performing full body prostrations throughout the 80-kilometre journey.

”This mission requires a great deal of faith and determination. While building a physical stupa, I need to build a stupa in my mind too,” she said.

At Darchen, the gateway for pilgrimage, Krisdawan and her friends left their hired car and driver and walked up Mt Kailash to circumambulate the sacred peak. Each step and prayer recitation was a practice to transcend her mind.

Dakini Lake

The clockwise trek of 52km took about four days to complete. The high altitude of 4,570m, the average negative temperature in July last year, the strong winds and the rough terrain of rugged rocks; without strong faith, pilgrims could not survive.

Once at the toughest point called Drolma-La, a swift change of temperature almost took her life. ”My heart shivered and I barely had strength to walk,” said the lean and delicate woman. ”That was when I realised the fear and hindrances that need to be purified. We know more about ourselves through the presence of obstacles,” she said.

Surviving the trip, Krisdawan and her team took solace at another popular holy spot, Lake Manasarovar (known among Thais as Anodad), where she exchanged cordial conversations with other pilgrims on the mountain _ Tibetan Buddhists, Jains and Hindus.

”As we were driving away, I looked back at the mountain until it was out of sight. It was like I was descending from the world of peace to the one full of conflicts. I was deeply moved and tears filled my eyes.”

Touched by the experience, Krisdawan believed that pilgrimage is a meaningful spiritual practice that can illuminate some truths of life and restore peace and harmony in people’s hearts. So in collaboration with the Centre for Ethics of Science and Technology, Chulalong korn University, Krisdawan held a seminar entitled ”Pilgrimage and the Journey of the Heart”.

Pilgrim Assoc Prof Krisdawan Hongladarom recited prayers when she first saw the holy Mt Kailash. ‘We take the external route to get in touch with the inner world,’ she said.

In the event, scholars and religious practitioners from various traditions _ Buddhism, Christianity, Islam, Hinduism _ shared their inter-religious perspectives and experiences of pilgrimage.

Each tradition may start with different stories and practice, but the core spirit of pilgrimage is succinctly the same _ it is the journey towards spiritual refinement.

”We take the external route to get in touch with the inner world,” said Krisdawan.

Travel is rooted from ”travail” which means hardship, said Sulak Sivaraksa, prominent Buddhism scholar. ”This denotes difficulties and hard work. Without some hardship, we won’t learn or have a chance to cleanse ourselves,” he said.

In all traditions, pilgrimage has been taken by foot. Most saints and missionaries walked.

”Walking slows our speed, we can see more by walking. Along the path, we see realities of life; suffering, friendships and joy. That’s how our consciousness shifts,” said Komkrit Uitekkeng, Hindu practitioner and philosophy lecturer at Silpakorn University.

Unfortunately, this spiritual dimension, which entails some difficulties and slow pace, is neglected in the modernising world now that pilgrimages are commercialised for the tourism industry.

Chartered airlines are arranged to land pilgrims on holy sites. Hotels and resorts are built near the areas. Taxis and limousines provide easy access to the spots. Memorabilia related to holy places are in high demand.

Thai tourism authorities, for instance, are promoting a ”Meditation in Thailand” campaign among other spiritual travel packages already in place, one of which is visiting nine temples on one day tour.

”It would be a waste if we travelled to religious sites without cultivating the benefits from the teachings. When one travels to spiritual places, one should bear in mind the truth, the teachings and values of religions. In this manner, travel will transform our minds and life for the better,” said social critic Sulak.

In fact, the idea of pilgrimage is not emphasized in Thai Buddhism, according to Dr Anil Sakya from Wat Bovornnives. But there is a term jarik boon, he added.

”Jarik means to walk, to move and to practice. And boon in pali means cleansing the mind. So jarik boon is a walk, a movement or a practice that helps cleanse our mind from kilesa,” the monk explained.

”You can jarik boon without going anywhere. As long as you are mindful of your deeds and constantly clear your minds off kilesa, that is the spirit of jarik,” the monk said.

As for monks, the Buddha advised them to jarik to places to bring benefits and peace to people and to learn and share their understanding in dharma with others.

In recent decades, Phra Anil remarked, there has been a growing trend for Thai Buddhists, in particular, to visit four main sites related to the life of the Buddha in Nepal and India.

”In the Maha Parinibbhana sutra, the Buddha may have spoken about one of the ways Buddhists can accumulate merit. That is to travel to places associated with his life story.

”However, the purposes for visiting these sites are for practitioners to learn about impermanence, to be reminded of the Buddha’s teachings and to feel inspired to follow the Buddha’s footsteps in doing good deeds for all sentient beings,” the monk said.

Similar to Buddhism, other religions such as Christianity see pilgrimage as an intrinsically inward journey.

”Basically, our life is a journey _ a journey back to God. Human beings are travellers. We are pilgrims,” said Assoc Dr Warayuth Sriwarakuel from Assumption University.

”Adam and Eve were expelled from Eden to live on earth. Throughout their lives, as in ours, the goal was to find a way back home, to our God,” said Warayuth.

To undertake pilgrimage to holy places is not mandatory for Christians. However, stories in Christianity are never short of it. The Bible, Warayuth added, is a record of human journeys; the exodus, the life of Christ, and pilgrimages of the saints.

”Pilgrimage is a way to serve others along the path and to create peace and harmony in the world,” said Warayuth.

These days, many Christians take pilgrimage to places related to Christ and saints. Popular places include Jerusalem, Bethlehem, Rome, Lourdes in France, Fatima in Portugal, to name a few.

”Pilgrimage to holy places offers unique opportunity for us to repent our sins, to express our devotional faith and to follow the teachings. If that does not happen en route, then we fail the purpose of the journey,” said Warayuth.

The condition for Christians to be in heaven with God, he added, is not about taking pilgrimage to holy places, but our deeds throughout the journey of our life.

Unlike Christianity, pilgrimage to Makkah (Mecca) in Saudi Arabia is one of a Muslim’s duties, as described in the five pillars of Islam. They have to go to perform hajj at least once in a lifetime.

”We perform hajj to express our faithful commitment to Allah. In this spirit, we have to leave behind our preoccupations _ family, friends, work and material clinging and ready to take a journey to devote ourselves to God,” said Dr Pranee Lapanich, retired faculty member of Chulalongkorn University.

The journey to Makkah is not a rosy path for everyone, including Dr Pranee. ”Apart from your faith, you need to be physically fit and financially viable. Your family must allow you to go, too. Most importantly, you need to be ready to devote your life and mind to God,” she said, adding that people with ill health or lack of money are excused from the obligation.

Each year in the 12th month of the Muslim lunar calendar, millions of Muslims across the world, regardless of race or language, flock to Makkah where they perform several prayers and rituals. Amid the seas of devout pilgrims and searing temperatures, one’s patience and faith get tested, said Dr Pranee.

”There, it is a holy place and thus we need to purify our minds. I thought only about God; to be reminded that we are God’s possessions and to love other human beings,” said Dr Pranee. The destination, Makkah, she said, transformed her.

Like Islam, pilgrimage is a tradition of the oldest living religion, Hinduism. Although it is not obligatory, most Hindu eclectics and laypeople prefer to journey to places deemed sacred.

”To see holy sites, shrines and places of their gurus are blessings and merit-making activities that help purify their karma,” said Komkrit, philosophy lecturer at Silpakorn University. ”That’s why some travelled for 10 miles to see Mahatma Gandhi even for a swift second. Then they felt at peace.”

There are many holy sites in India where the population is predominately Hindu. Holy cities in India include Allahabad, Haridwar, Varanasi and Vrindavan, to name a few. Sacred shrines are scattered across the county, not to mention natural holy places like Mt Kailash (also known as Mt Meru) and the Ganges River. Additionally, places related to gurus _ places where they lived and prayed _ are considered sacred.

According to Hinduism, everyone has committed sins in many past lives. To meet and worship at holy places is one of many ways to reduce some of these sins.

”To me, taking a pilgrimage is an opportunity to contemplate the teachings and practice them on the path. That’s why, I think, our sins are reduced. Not by seeing the gurus or holy places, but the interactions we have with everything on the path,” said Komkrit.

He recalled an experience while taking a visit at a holy shrine of the elephant god in India.

”When the shrine’s gate opened, there was a thundering cheer from worshippers. The hall inside was magnificent and the small Ganesha in gold was illuminating. It must have been all of those components at the time that made me shed tears of joy,” he recalled.

In a procession of the god Ganesha, Komkrit said he was fused in the sea of collective consciousness among people who shared one faith _ one heart.

”The journey takes us off our humdrum routine in life, it allows us to see new things and our mind to be alert and fresh. We will have a chance to contemplate life as we make the journey and to relive and practice the teachings we believe in,” said Komkrit.

After all, life is a journey, not one day is the same.

When we know how to walk our life like undertaking a pilgrimage, every step we make will take us to some sacred places _ it is a journey of our heart.

ลดซื้อกาแฟ สร้างพระสถูป

เช้าวันเสาร์ที่สดใส เมื่อไม่นานมานี้ เราตื่นแต่เช้าเพื่อไปร่วมงานเสวนา “การจาริกแสวงบุญ การเดินทางของจิตใจ” ของมูลนิธิพันดารา ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ก่อนออกจากบ้าน เราเข้าไปที่ห้องพระ หยิบกระเป๋าสตางค์สีแดงใบน้อยที่วางไว้บนหิ้งพระ เรากุมกระเป๋านั้นไว้ในมือ แล้วยิ้มด้วยความสุข


เมื่อไม่กี่เดือนก่อนนี้ เราพยายามคิดหาหนทางสร้างแรงจูงใจ ในการถอดถอนนิสัยที่ไม่พึงปรารถนา ที่ผ่านมาทำด้วยการบังคับตนเอง กดข่มความปรารถนา สร้างวินัยเข้มงวด แต่ก็ไม่เป็นผล

มาวันนี้ จึงเปลี่ยนใช้วิธีการที่อ่อนโยน เผื่อจะเป็นผลดีขึ้นมาบ้าง นั่นคือ แปรนิสัยเสียให้เป็นเงิน

นิสัยแรกที่ทำการทดลอง คือ การซื้อกาแฟนอกบ้าน

เราลองสำรวจตัวเองแล้วว่า เราไม่ได้ติดใจในรสชาติหรือกลิ่นนกาแฟเท่าไรหรอก แต่ติดความรู้สึกที่กาแฟให้เสียมากกว่า

เมื่อใจเชื่อมโยงความสุขกับกาแฟ เมื่อไรอยากสุข ใจก็จะนึกถึงกาแฟ นั่นเป็นการทำงานของใจ ดังนั้น เราสามารถใช้หลักการเดียวกันนี้กับความพยายามเลิกดื่มกาแฟ คือ ทำให้การละหรือเลิกกาแฟ สร้างความรู้สึกเป็นสุขให้กับเรา 

เราเคยคิดอยากเลิกกาแฟ ด้วยหลายเหตุผล ทั้งเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ แต่ก็ทำไม่ได้สักที เลยเปลี่ยนระดับ จากการเลิกเป็นการลดปริมาณแทน ทำให้มีกำลังใจขึ้นหน่อย

การซื้อกาแฟกินแก้วหนึ่ง ต้องจ่ายตั้งแต่ 40 ถึง 110 บาท วันหนึ่ง ๆ เรามีความต้องการกาแฟ 2 แก้ว หมายความว่า เราต้องจ่ายเงินซื้อความสุขที่ผ่านทางกลิ่นและรสกาแฟ ประมาณ วันละ 100 บาท หรือ 3000 บาทต่อเดือน หรือ 36,000 บาท ต่อปีเป็นอย่างต่ำ ซึ่งเงินจำนวนนี้ นำไปใช้ทำประโยชน์เพื่อผู้อื่นได้อีกมาก

นอกจากราคากาแฟแล้ว เรื่องที่ทำให้เราอยากลดและเลิกกาแฟ คือ แก้วที่ใส่กาแฟ ที่ทำจากแก้วกระดาษและพลาสติก ซึ่งเมื่อดื่มกินแล้วก็ต้องโยนทิ้งเป็นขยะ หากในแต่ละวันเราดื่มกาแฟ 2 แก้ว หมายความว่า เดือนหนึ่งเราจะทิ้งขยะแก้วกระดาษและพลาสติกถึงเดือนละ 60 แก้ว หรือ ปีละ 720 แก้วทีเดียว เราอยากเป็นคนหนึ่งที่ช่วยการลดขยะบนโลกนี้


ในเบื้องต้น กาแฟมีผลต่อไต การขับของเสียออกจากร่างกาย การดูดซึมน้ำเข้าสู่ร่างกาย นอกจากนั้น กาแฟในบ้านเราใช้นมข้นหวาน ซึ่งให้รสหวานจัดและเป็นอันตรายต่อสุขภาพ เห็นกันชัด ๆ คือ รสหวานในกาแฟมีผลต่อฟัน ฟันกร่อนและผุง่าย กาแฟยังมีผลต่อตับ และต่อมที่เกี่ยวข้องกับการรักษาสมดุลของฮอร์โมนและแร่ธาตุต่าง ๆ ในร่างกาย

โดยย่อ การดื่มกาแฟในปริมาณที่มากเกินไปและที่มีรสหวาน ก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน ความดัน คลอเรสเตอรัล ฟันผุ และอื่น ๆ

รู้เห็นอย่างนี้แล้ว ก็ยังเลิกกาแฟไม่ได้ จึงพยายามลด และหาวิธีการมาเป็นแรงจูงใจในการลดกาแฟ กลยุทธ์ที่ใช้ คือ การสร้างความภาคภูมิใจในการลดกาแฟได้

ดังนั้น วันใดที่เราลดการซื้อกาแฟนอกบ้านดื่มได้ เราจะเก็บเงินที่ต้องจ่ายไว้ในกระเป่าใบน้อยบนหิ้งพระ หากวันใดเรายังซื้อกาแฟนอกบ้านอยู่ แต่เอาแก้วไปใส่ เพื่อประหยัดการใช้แก้วกระดาษและพลาสติก เราก็จะเก็บเงินค่าแก้วประมาณ 5 บาทของแต่ละแก้ว

ทำอย่างนี้ไปสักระยะ เราลดการซื้อกาแฟนอกบ้าน ลดรายจ่าย และขยะได้มาก และมีเงินเก็บเพื่อทำบุญด้วย

…. ในงานเสวนา “การจาริกแสวงบุญ…”ของมูลนิธิพันดารา มีกล่องบริจาคเงินสนับสนุนการสร้างพระสถูปและการดำเนินงานขอมูลนิธิ เราหยิบกระเป๋าสตางค์ใบน้อยออกมา รูดซิปและหยิบแบงค์ 20 จำนวนหนึ่งออกมา พร้อมเศษสตางค์ เทเงินทั้งหมดลงในกล่องรับบริจาคนั้นด้วยความเบิกบานและภาคภูมิใจ

ราไม่เพียงสละเงิน แต่เราสละนิสัยบางอย่างไปพร้อมกับเงินด้วย

เราไม่เพียงให้เงินนี้ทำประโยชน์กับสังคม แต่เงินนี้ยังมีส่วนทำประโยชน์ในการสร้างนิสัยที่ดีและสุขภาพที่ดีให้เราด้วย

วันนี้ เรายังคงดื่มกาแฟ แต่เป็นกาแฟที่ชงเองที่บ้าน ประหยัดเงินได้มาก ไม่สร้างขยะโดยไม่จำเป็น ที่สำคัญ ความภาคภูมิใจที่ลดการซื้อกาแฟได้ และแปรให้เป็นการทำทานนั้น ส่งผลให้เรามีพลังใจและลดการดื่มกาแฟที่ชงเองที่บ้านได้ลงไปเรื่อย ๆ ด้วย  

ในวันนี้ หากจะซื้อกาแฟสักแก้ว เราจะซื้อด้วยเหตุผลอื่น เช่นว่า ช่วยเหลือธุรกิจของเพื่อนเป็นครั้งคราว .. และนี่ไม่ใช่ข้ออ้างแต่อย่างใดนะค่ะ


                ใครว่า ความซื่อตรง ซื่อสัตย์ ขายไม่ได้ ที่จริง มันขายดีเสียด้วยซ้ำ

                หัวค่ำวันหนึ่ง ในยามที่ตลาดเย็นเริ่มวาย เรากับน้าสาวเดินซื้อของรับประทาน และผ่านมาที่ร้านข้าวเหนียวหมูทอดร้านหนึ่ง เด็กหนุ่มกำลังเก็บและทำความสะอาดร้าน แต่แผงอาหารยังมีข้าวเหนียววางอยู่ 2 ถุง

                น้าของเราถามเด็กหนุ่มคนนั้นว่า “ข้าวเหนียวถุงเท่าไรจ๊ะ”

                เด็กหนุ่มยิ้มละไม “อย่าเอาไปเลยครับ ข้าวเหนียวเย็น แข็งหมดแล้ว ไม่อร่อย”

                “ไม่ขายถูก ๆ หน่อยละ ของจะได้หมด ไม่มีอะไรเหลือกลับบ้าน” น้าของเราต่อ

                “ไม่ดีกว่าครับ ไว้วันหลังมารับเอาข้าวเหนียวดี ๆ ไปนะครับ”

                เมื่อเราเดินจากแผงข้าวเหนียวหมูทอดไปแล้ว น้าสาวหันมาพูดกับเราว่า “จำร้านนี้ไว้นะ วันหน้า มาแวะอุดหนุนเขาหน่อย เด็กคนนี้เป็นคนซื่อสัตย์ น่าสนับสนุน”

            ความซื่อกินไม่หมด จริง ๆ

           หลายครั้งเราซื้อของหรือใช้บริการที่ใด ไม่ใช่เพราะสินค้าที่ร้านนั้นเท่านั้น ในยุคนี้ สินค้า อาหารก็เหมือน ๆ กันหลายร้าน แต่อะไรที่ทำให้แต่ละร้านแตกต่าง และดึงดูดใจลูกค้า

                บางร้านอาจเป็นราคาที่มีมูลค่าสูงมาก ทำให้ผู้ซื้อรู้สึกดีกับตัวเอง ที่รวยซะ ทำให้ซื้อของที่แพงหูฉีกได้

                แต่บางร้าน สิ่งที่ดึงดูดใจลูกค้า คือ คุณธรรมของผู้ขายและวิธีการดำเนินการทางธุรกิจ ความซื่อสัตย์ ซื่อตรงและจริงใจในการทำธุรกิจมีค่ามากกว่าเงินทอง และหลายครั้งคุณธรรมนี้นำเงินตรามาให้ด้วยซ้ำ  

                เราเคยซื้อของบางร้านที่ไม่ค่อยซื่อ ให้ของไม่ดีมา เราจำไว้และไม่กลับไปร้านนั้นอีก

                บางร้าน บอกเราตรงไปตรงมาว่าของดี หรือไม่ดี เรานับถือน้ำใจใสซื่อ น่าคบ จริงใจกับเรา เราก็คบกันได้ คือ ซื้อหาเป็นลูกค้ากันต่อไปนาน ๆ  

หากคนทำมาค้าขาย สามารถหาคุณค่าเพิ่มให้กับสินค้าและบริการของตนได้ ธุรกิจก็ไปได้สวย

ลด ละ เลิก “การมี” เป็นสุขอย่างยิ่ง

เรื่องนี้จุดประกายจากความเป็นหนี้ของคนอื่นแท้ ๆ

เมื่อน้องสาวที่รู้จักคนหนึ่งเกิดเป็นหนี้บัตรเครดิต พยายามหาทางออกจากความเป็นหนี้ เราเองก็อยากช่วยเต็มที่ แต่สำรวจกระเป๋าและเงินออม ก็หามีเงินเหลือพอที่จะช่วยกันได้ก็ไม่มี จึงพยายามหาหนทางอื่นที่จะพอทำได้ — เลยเกิดความคิดที่จะเคลียร์ของใช้ที่มี ให้น้องเอาไปขายต่อ น่าจะพอหาเงินเข้ากระเป๋าน้องได้บ้าง

ปฏิบัตการครั้งนี้ ให้โอกาสตัวเราในการสำรวจพฤติกรรมความเป็นนักสะสมในชีวิตที่ผ่านมา ว่าชอบซื้อ ชอบเก็บและสะสมสิ่งของมากเกินกว่าที่ชีวิตต้องการ เมื่อเห็นอย่างนี้ จึงเริ่มตั้งใจว่า นับแต่นี้จะลดละการครอบครองเป็นเจ้าของสิ่งต่าง ๆ รวมถึงลดการสะสมสิ่งต่าง ๆ ในชีวิตเป็นลำดับ 


ปฏิบัติการแรก เริ่มที่ตู้เสื้อผ้า

ไม่ง่ายเลยที่จะเอาของที่ไม่ได้ใช้ออกจากความคุ้นเคย โดยเฉพาะความคุ้นเคยที่จะมี (ให้อุ่นใจ) “เผื่อไว้น่า” ใจมักโอดครวญอ้างเหตุในการเก็บสะสมหลายอย่างในชีวิตเอาไว้ 

ตอนแรก แทบไม่มีเสื้อผ้าตัวใดที่จะสละออกจากตู้ได้เลย พอนึกว่า เราต้องการจะช่วยน้อง ใจจึงเริ่มมีพลังฮึดขึ้นมาอีก ค้นหาเสื้อผ้าที่ไม่ได้ใส่มากว่า 2 ปีแล้ว คราวนี้ มีเสื้อผ้าออกจากตู้ได้มากขึ้น

เมื่อใจเริ่มคลายความยึดติด ของในตู้ก็ออกมาได้มากขึ้น รวมถึงอีกหลายอย่างในห้องนอนที่ต้องทิ้งไป

ในที่สุด ตู้เสื้อผ้าก็มีพื้นที่ว่างขึ้น ห้องนอนก็โปร่งขึ้น โต๊ะเครื่องแป้งก็มีของน้อยลง น่าสนใจว่า เมื่อพื้นที่ทางกายภาพโล่ง โปร่ง เบา ขึ้น ใจของเราก็เป็นเช่นนั้นด้วย … ไม่รู้หรอกว่า ความโล่งเบาเกิดที่ใจก่อน แล้วค่อยขยายมายังพื้นที่ภายนอก หรือการเคลียร์พื้นที่ภายนอกทำให้ใจว่าง แต่ก็ได้ผลดีทั้งโลกภายนอก และภายใน

ในการเคลียร์ข้าวของครั้งนี้ ทำให้เราหันมาพิจารณาความจำเป็นในชีวิตมากขึ้น สิ่งใดที่จำเป็น และปริมาณที่จำเป็นนั้นเท่าไร แม้เราจะเคลียร์ของออกจากตู้มากมายแล้ว เราก็ยังมีเสื้อผ้าข้าวของมากเกินความจำเป็นอยู่ดี … แต่ก็เอาเถอะ ค่อย ๆ เคลียร์ของจากชีวิต และลดการนำของใหม่เข้ามา และจะทำตามคำแนะนำที่เคยได้ยินจาก หลวงพี่ไพศาล วิสาโล ท่านว่า “หากเราซื้อของใหม่เข้ามา 1 ชิ้น ให้เราเอาของเก่าออกไป 1 หรือ 2 ชิ้น เพื่อลดทอนนิสัยสะสม ของใหม่ก็จะเอา ของเก่าก็ไม่ทิ้ง” 

เรื่องนี้ทำให้มองเห็นว่า สมัยก่อน เมื่อศูนย์กลางชุมชนอยู่ที่วัด วัดจะเป็นที่มีสมบัติสาธารณะที่ทุกคนสามารถแบ่งปันร่วมกันใช้สอยได้ ไม่ว่า ถ้วยโถ ช้อน ชาม แก้ว เก้าอี้ และอื่น ๆ

บ้านใครมีงาน ก็มาหยิบยืมกัน และดูแลของส่วนรวมนี้ ทำให้แต่ละบ้านไม่จำเป็นที่จะต้องมี “ของใครของมัน” ที่บางครั้ง 5 ปี 10 ปี จึงจะได้โอกาสใช้กันสักหน สิ้นเปลือง น่าเสียดาย

ปฏิบัติการเคลียร์พื้นที่แห่งที่สอง เกิดขึ้นที่ห้องหนังสือ

งานนี้หินทีเดียว เราได้รู้เลยว่า ความยึดติดที่เหนียวแน่นของเรา ไม่ใช่ความงาม แต่เป็น ความรู้

ถ้าเป็นหนังสือที่เรามีเหมือนกัน สองเล่มหรือมากกว่านั้น เราหยิบใส่กล่องนำไปบริจาคได้ง่าย ๆ แต่หากเรามีหนังสือเล่มนั้นเพียงเล่มเดียว มือมันไม่ยอมปล่อยหนังสือนั้นเลยทีเดียว เราจึงมีหนังสือที่จะบริจาคยากมาก ทั้ง ๆ ที่หนังสือหลายเล่มเรายังไม่ได้อ่าน อาจเป็นเพราะยังไม่ได้อ่านนี่เอง ที่ทำให้เรารู้สึกต้องเก็บไว้

แต่เมื่อเรามองไปยังชั้นหนังสือที่ยังไม่ได้อ่าน เราก็รู้สึกละอาย หนังสือมีไว้ให้อ่าน ไม่ใช่สะสม ความรุ้มีไว้ให้ปฏิบัติ ไม่ใช้ไว้ประดับคำพูด เรายังใช้หนังสือไม่ได้ประโยชน์สูงสุดของมันเลย และหนังสือควรทำประโยชน์ให้กับสังคม

ในวันนี้ เรายังยึดติดกับหนังสืออยู่ แต่ตั้งใจว่า จะอ่านหนังสือที่มีให้หมด และปฏิบัติให้ความรู้เข้าไปอยู่ในเนื้อในตัว และหัวใจ เมื่อนั้น เราจะบริจาคหนังสือทั้งหมด ทำเป็นห้องสมุดชุมชนแบ่งปันความรู้ให้ผู้อื่น

ดังนั้น เป้าหมายนี้ อาจจะเป็นเหตุอันดีที่ทำให้เราตั้งใจอ่านหนังสือให้หมดชั้น ก่อนที่จะสละการครอบครองเป็นเจ้าของมันไปเสียที

เมื่อได้ลองลด “การมี” ทำให้เห็นว่า แท้จริงแล้ว การไม่เป็นเจ้าของสิ่งใด ไม่เป็นเจ้าของใคร แม้แต่ตัวเอง เป็นสุขอย่างยิ่ง


คุณยายร่างเล็กแห้ง ผิวหน้าย่นเหี่ยวถ่อพายไม้ลู่ตามผิวน้ำที่นิ่งสงบ เรือลำเล็กค่อย ๆ ฝ่าผืนแม่น้ำไปข้างหน้า

พวกเรามองคุณยายพายเรือจากที่นั่งบนแพริมน้ำของร้านอาหาร คุณยายมองขึ้นมา และเราก็ยิ้มให้กัน “คุณยายร้อนไหมคะ” คุณน้าตะโกนถาม

ตอนนั้นเป็นช่วงเที่ยงวันที่อากาศร้อนอบอ้าวทีเดียว คุณยายพยักหน้า หันเรือเข้าท่าน้ำ แล้วชี้ไปที่ขยะที่เก็บได้ “ยายเอานี่ไปขายได้กิโลละ ๓ บาท”

ในเรือไม้ลำเล็กของคุณยายมีขวดพลาสติก ขวดแก้วที่คุณยายเก็บขึ้นมาจากสายน้ำหลักของจังหวัดอยุธยา

ฉันมองขวดต่าง ๆ แล้วให้สงสัยว่า วันนี้ยายจะได้เงินถึง ๑๐ บาทหรือเปล่า

คุณน้าคุยต่อ “ยายแข็งแรงนะคะ เก่งจัง” คุณยายยิ้มไม่เห็นฟันแม้แต่ซี่เดียว “๘๖ แล้วนะ” น้ำเสียงค่อนข้างภูมิใจในความสูงวัยของตัวเอง

คุณยายจอดเรือใกล้ที่ที่เรานั่งทานอาหารกันเพื่อพักร้อน พักเหนื่อย และตำหมาก เป็นภาพที่ไม่เห็นนานแล้วหลังจากที่คุณยายของเราจากไป ถ้าคุณยายของเรายังอยู่ ท่านคงอายุไล่เลี่ยกับคุณยายพายเรือคนนี้

คุณน้าหยิบเงิน ๑๐๐ บาท ฉันหยิบขวดน้ำพลาสติกที่กินใกล้หมดแล้ว เราเอาทั้งเงินและขวดน้ำพลาสติกส่งให้คุณยาย คุณยายรับเงินและของไว้แล้วให้ศีลให้พรมากมาย “ทำใจดี ๆ แล้วอายุจะยืนเหมือนยาย”

ฉันชอบพรที่คุณยายให้ เป็นพรที่เรารู้สึกว่า เข้าถึงจิตถึงใจทีเดียว

คนเราจะอายุยืนได้ ส่วนหนึ่งก็มาจาก ใจที่คิดดี เบิกบาน และว่าง ๆ วางง่าย ๆ นั่นเอง


เมื่อวันพุธ เราได้มีโอกาสพบเจอและพูดคุยกับเพื่อนหลายวงตลอดทั้งวัน ตั้งแต่เช้าจรดดึก และพบว่า ยิ่งคุย ยิ่งมีพลัง หัวใจเบิกบาน … เราลองทบทวนและย้อนกลับไปมองเพื่อสำรวจว่า เหตุและปัจจัยอะไรที่ทำให้การสนทนาที่มีนั้นก่อให้เกิดพลังกับชีวิต

ตอนเช้า เราเข้าไปที่สำนักงาน ได้พบเพื่อนร่วมงานเก่า ๆ ที่เคยรู้จัก พี่คนหนึ่งเดินเข้ามาทักทายและถามว่า ตอนนี้เราทำอะไรอยู่บ้าง เมื่อเราตอบไปว่า เขียนหนังสือ ทำการอบรมให้เด็ก ๆ พี่คนนั้นพูดว่า “ดีนะ สิ่งที่เราทำเป็นกุศล การให้คนมีปัญญาเป็นบุญอย่างยิ่ง เพราะเมื่อคนมีปัญญา เขาจะสามารถสร้างสรรค์ความเจริญให้กับชีวิตของตนเองและกับผู้อื่นได้”

เราไหว้พี่คนนั้นอย่างงดงาม ในใจนึกเห็นว่า นี่เป็น “พร” ที่บางสิ่งบอกผ่านพี่คนนั้นมา … เราซาบซึ้งใจอย่างยิ่ง

หลายครั้งในชีวิต หากเราตั้งใจฟัง เปิดใจฟังสิ่งต่าง ๆ เราจะได้ยินคำสอนที่ให้ปัญญา คำพูดที่แนะแนวทาง และให้กำลังใจ —- เปิดใจ 

ต่อมา เราเดินทางไปทานข้าวกลางวันกับเพื่อนที่ไม่ได้พบกันนานแล้ว และได้พบเพื่อนใหม่อีกหนึ่งคน เขาเป็นเพื่อนของเพื่อนที่เราไปเจอ การได้พบเพื่อนที่เรารู้ว่า เขาเป็นมิตร จริงใจ ปรารถนาดีกับเรา ทำให้เราอบอุ่นหัวใจ เราพูดคุยกันอย่างคนที่ปรารถนารับรู้ความเป็นไปในชีวิตของกันและกัน แลกเปลี่ยนความฝัน ความปรารถนาในชีวิตที่เรารมีร่วมกัน เราแชร์อุดมการณ์ชีวิตเดียวกัน … นี่เป็นกำลังใจอย่างยิ่ง ว่า เรามีเพื่อนเดินบนหนทางด้วยกัน

นอกจากนั้น เราเปิดใจรู้จักเพื่อนใหม่ และเขาก็คงเปิดใจกับเราเช่นกัน เพียงไม่นาน เรารู้ว่า เขาเป็นตัวของตัวเอง พูดคุยกับเรา ท่าทีสบาย ๆ ทำให้เราเชื่อมใจกันได้มากขึ้น —- การเปิดใจ เป็นตัวของตัวเอง โดยไม่กลัวหรือกังวลว่าผู้อื่นจะคิดหรือเป็นมิตรกับเราหรือไม่ ทำให้ใจเชื่อมกันได้เร็ว เพราะเราไม่กลัว ไม่กังวล และเปิดใจเป็นเพื่อนและรู้จักกัน ประมาณไม่วางฟอร์ม

ตอนเย็น เราคุยกับเพื่อนที่จัดรายการวิทยุธรรมะด้วยกัน เราคุยกันเพียง 30 นาที แต่เป็นเวลาที่ให้ความเบิกบานใจอย่างมาก เพื่อนของเราแบ่งปันเรื่องความไม่สบายใจที่เขามี และสิ่งที่เขาพยายามทำเพื่อก้าวข้ามปัญหาและอุปสรรคนั้น เรารู้สึกมีพลังเมื่อได้ยินเรื่องเล่าเช่นนี้ จากนั้นเราคุยเรื่อง “แบกมันฝรั่ง” ในรายการธรรมะ ธรรมดา การได้พูดเรื่องดี ๆ ทำให้ใจเบิกบาน และเราทั้งคู่ก็เบิกบานด้วยกัน

ตอนเย็นนั่นเอง เรามีนัดกินข้าวกับเพื่อนอีกกลุ่ม ประมาณ 6 คน แม้เป้าหมายการพูดคุยจะเป็นเรื่องงาน แต่เราก็คุยกันเรื่องสัพเพเหระ และเรื่องงานก็เดินไปได้ด้วยดีด้วย ดีเหลือเกิน การสนทนาเริ่มต้นตอน 5 โมงเย็น จน 5 ทุ่ม พลังไม่ตกเลย แม้ร่างกายจะเพลียและง่วงบ้าง แต่ใจตื่นและเบิกบาน มีความสุข มีพลัง … และงานก็เรียบร้อย …. เพราะเหตุใด

อย่างแรก บรรยากาศการสนทนาในร้านที่ดี อาหารอร่อย เพื่อน ๆ ที่มามีเป้าหมายร่วมกัน คือ คุยงานที่จะทำร่วมกันให้ไปด้วยดี และงานก็มีเป้าหมายเพื่อการสร้างสรรค์สังคม เรามีหัวใจเดียวกัน

นอกจากนั้น เราเปิดใจคุยกัน เคารพในกันและกัน เราคิดต่าง แต่เป็นความต่างที่เกิดขึ้นเพื่อเสริมสร้างงานของเราให้เติบโต

ตลอดทั้งวัน การพูดคุยก่อให้ใจเป็นกุศลยิ่ง เรากลับบ้านเกือบเที่ยงคืนด้วยความสุข มีพลัง ย้อนทวนประสบการณ์ให้นึกว่า หากเราทุกคนสามารถพูดคุยกัน โดยเฉพาะในการทำงานให้มีพลัง สร้างสรรค์ทั้งงานและความสัมพันธ์ … ชีวิตและสังคมของเราจะดีเพียงใด

เหตุและปัจจัยที่ก่อให้เกิดการสนทนาที่สร้างสรรค์และมีพลัง คือ

  • เปิดใจฟังสิ่งต่าง ๆ
  • เปิดใจต่อคู่สนทนา
  • ให้ความเป็นมิตร ความรู้สึกที่ดี เป็นกันเอง เป็นตัวของเราเอง ให้ผู้อื่นรู้สึกปลอดภัย สบายใจ
  • สนทนาในเรื่องที่เป็นกุศล สิ่งดี ๆ หรือ สิ่งที่ไม่ดีก็ได้แต่เราเรียนรู้หรือก้าวข้ามมัน — ไม่ทำกับเพื่อนเหมือนเป็นถังขยะเทอารมณ์ไม่พึงปรารถนา
  • มีเป้าหมายหรือหัวใจเดียวกัน เหมือนคนมีทิศทางในการสนทนาไปในทิศเดียวกัน แต่รายละเอียดแตกต่างกันได้ (เพราะหากเราคุยไปคนละทิศ แม้รายละเอียดจะเหมือนกัน เราก็เดินไปคนละทางอยู่ดี คนหนึ่งไปเหนือ คนหนึ่งไปใต้ แม้จะเดินทางโดยเครื่องบินเหมือนกัน ก็ไม่เจอกันที่ปลายทางอยู่ดี)