เงิน กามารมณ์ สงคราม กรรม (ตอน๒ พุทธแนวตะวันตก)

เพื่อนคนหนึ่งกล่าวไว้ อย่างน่าสนใจว่า “อ่านหนังสือแล้ว ต้องอ่านผู้ที่เขียนหนังสือนั้นด้วย” หมายถึงเราต้องทำความรู้จักคนเขียนหนังสือนั้นสักนิดว่า เขาเป็นใคร มีความเชื่อ ความเห็นอย่างไร ทำอะไรมาบ้าง … เพราะตัวตนของคนเขียน เป็นข้อมูลประกอบ ให้เราได้เข้าใจสิ่งที่เขาเขียนมากขึ้นว่า เขาเขียนหนังสือจากโลกทัศน์แบบใด และอะไรคือสิ่งที่ผู้เขียนให้ความใส่ใจ หรือเป็นเจตนารมณ์ในการเขียนชิ้นงานนั้น ๆ

สำหรับผู้เขียนหนังสือ เงิน กามารมณ์ สงคราม และกรรม บันทึกเพื่อการปฏิวัติแนวพุทธ — อ. เดวิด อาร์ ลอย เป็นชาวอเมริกัน และอาจารย์ด้านปรัชญา ก่อนจะฝึกฝนปฏิบัติภาวนาตามแนวทางพุทธ นิกายเซน ในประเทศญี่ปุ่น หลายปี จนได้ใบประกาศรับรองให้ทำการสอนสมาธิได้

จากตัวหนังสือในตำรา อ. ลอย เดินเข้าสู่ธรรมะ ภาคปฏิบัติ เพราะเหตุ “เชิงประจักษ์” บางอย่าง ที่ทำให้ท่านเห็นว่า “เมื่อคนเราเห็นโลกต่างไป จิตสำนึกของคนเราจะเปลี่ยน การกระทำ คำพูดของเราก็จะเปลี่ยนไปด้วย” อ.ลอยย้อนความถึงยุคแสวงหา ที่บุปผาชนอย่างท่านไล่คว้าหาความหมายชีวิต และเข้าร่วมขบวนการเคลื่อนไหวต่อต้านสงครามเวียดนาม ในตอนนั้น ท่านกำลังเรียนปริญญาเอกสาขาปรัชญาอยู่ในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง

                “คำถามที่ผมมีตอนนั้น คือ จะมีหนทางอะไรที่จะทำให้จิตใจของเราเปลี่ยนแปลงอย่างถาวร ไม่ใช่ชั่วครั้งชั่วคราว สั้น ๆ อย่างที่ผมมีประสบการณ์” อ.ลอยกล่าว

แล้วคำตอบก็มา เมื่อ อ.ลอยได้พบกับพระอาจารย์เซนรูปหนึ่งที่ฮาวาย และได้ติดตามท่านไปญี่ปุ่น เพื่อฝึกฝนสมาธิอยู่หลายปี อ. ลอยเล่าให้ฟังว่า โดยรวมแล้ว ต้องนั่งสมาธิวันละหลายชั่วโมงทีเดียว เป็นการฝึกฝนที่หนักมาก แต่ก็ให้ดอกผลอันงดงาม

แม้อายุจะล่วงเลย ๖๐ ปีแล้ว อ.ลอยยังดูสดใส มีพลัง ท่านบรรยายและตอบคำถามผู้คนในงานเปิดตัวหนังสือเล่มนี้ ฉบับภาษาไทย เกือบ ๒ ชั่วโมง โดยไม่แสดงอาการเหนื่อยแต่อย่างใด นอกจากนั้น ท่านยังให้สัมภาษณ์กับสื่อ ๓ รายการได้ต่อ โดยที่ฉันเป็นคิวสัมภาษณ์สุดท้ายของวันนั้น ฉันสนทนากับท่านราว ๑ ชั่วโมง ท่านยังดูสดชื่น คมชัดในคำตอบ และแววตาก็เมตตาเหลือเกิน

ความเป็นชาวตะวันตก นักปรัชญา นักปฏิบัติภาวนา และนักเคลื่อนไหวทางสังคมตั้งแต่ยุค ๖๐ ทั้งหมดทั้งปวงในความเป็นตัวท่าน ส่งผลต่อมุมมอง วิธีตีความ และนำเสนอพุทธศาสนาในหนังสือที่ท่านเขียน

แม้พุทธศาสนาจะดำรงมาแล้ว ๒,๖๐๐ ปี แต่ “พุทธศาสนาก็อยู่ภายใต้กฎอนิจจังเช่นกัน” อ. ลอยกล่าว ศาสนาพุทธขยายตัว และเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย และถิ่นฐานที่พุทธธรรมเดินทางไปถึง เกิดเป็นแนวทางพุทธ ๓ แบบหลัก ๆ คือ พุทธมหายานในเอเชียตะวันออก พุทธวัชรยานแทบหิมาลัย และพุทธเถรวาทแบบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งทั้งหมดที่กล่าวมานั้น เป็นวิวัฒนาการของพุทธศาสนาในโลกตะวันออกทั้งหมด

บัดนี้ กึ่งพุทธกาล ถึงคราวของพุทธศาสนาในโลกตะวันตกบ้าง ช่วงศตวรรษที่ ๒๐ ถึง ๒๑ นี้ พุทธศานาได้แตกและโตในดินแดนตะวันตกอย่างกว้างขวาง ทั้งสายมหายาน วัชรยาน และเถรวาท —– อ.ลอยกล่าวว่า ปรากฏการณ์นี้น่าสนใจยิ่ง อาจถือได้ว่า เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านที่สำคัญ สำหรับพุทธศาสนาต่อจากนี้ ก็ว่าได้

พุทธศาสนา แบบตะวันตก ในยุคสมัยใหม่เป็นอย่างไร แน่นอนภูมิหลังของวัฒนธรรมตะวันตก และยุคสมัยของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีผลต่อลักษณะของพุทธศาสนา ตะวันตก

สิ่งที่ชัดเจน คือ เรื่องราวแนวตำนาน อิทธิปาฎิหารย์ พิธีกรรม จารีตหลายอย่างถูกตัดทิ้งไปในพุทธศาสนา แบบตะวันตก ส่วนสิ่งที่ถูกเลือกไว้ในพุทธแบบตะวันตก เป็นพุทธธรรมที่เป็นปรัชญา แนวทางปฏิบัติ วิธีการทางพุทธ ก็จะเน้นตั้งคำถาม สืบค้นคำตอบ รวมถึงการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ เพื่อพิสูจน์ความบางอย่างในตำรา อย่างเช่นที่เราได้ยินเรื่องการทดลอง ความสัมพันธ์ของสมาธิกับคลื่นสมอง เป็นต้น

พุทธตะวันตก เลือกใช้ภาษาสมัยใหม่ในการสื่อสารธรรม ภาษาสมัยใหม่ในที่นี้ไม่ได้หมายเพียง “คำ” แต่หมายถึง “ภาษา” ที่เป็นโครงสร้างทางความคิดที่คนยุคนี้เข้าใจ พูดให้ชัด ก็คือ พุทธตะวันตกใช้ภาษาของวิทยาศาสตร์ ประสาทวิทยาและจิตวิทยาสมัยใหม่ ภาษาศาสตร์ และศาสตร์สมัยใหม่ต่าง ๆ ในการอธิบายพุทธธรรมและพุทธศาสนา ทำให้คนสมัยใหม่เข้าใจพุทธธรรมได้ง่าย และกว้างขวางขึ้น อย่างการวิจัยทางประสาทวิทยาและจิตวิทยาที่พบว่า “ตัวตน” เป็นสิ่งที่สร้างขึ้นทางสังคม (social construction) หรือที่นักปราชญ์ทางภาษากล่าวว่า ภาษาสร้าง “ความรู้สึกตัวตน” (self perception) ฯลฯ

ในอีกแง่มุมหนึ่ง พุทธตะวันตกได้ผสมเข้ากับวัฒนธรรมบริโภคนิยม และทุนนิยมด้วย กลายรูปเป็น spiritual materialism and consumerism ที่ใช้เงินซื้อความสุขทางจิตวิญญาณ จ่ายเงินซื้อบุญได้ เป็นต้น หรือมุมมองของคนจำนวนมากที่เห็นว่า สมาธิเป็นยาแก้เครียด หรือทำสมาธิเพื่อหวังความสุข สำเร็จบางอย่าง

บริโภคนิยมและทุนนิยมที่อิงกับพุทธศาสนา และพุทธศาสนาที่เน้นพิธีกรรม จนละเลยแก่นธรรม สิ่งเหล่านี้ เป็นเรื่องที่อ. ลอยบอกว่า ทำให้พุทธธรรมเป็นเรื่องล้าสมัย ห่างไกลจากชีวิต และไม่ตอบสนองกับทุกข์ในสังคมได้

อ. ลอยกล่าวว่า พุทธศาสนาต้องตอบโจทย์ปัญหาสังคม เพราะพุทธศาสนาพูดถึงทุกข์ ไม่เพียงทุกข์ของปัจเจก แต่เป็นทุกข์ของสังคมด้วย ภายใต้กฎอิทัปปจยตา ทุกอย่างล้วนสัมพันธ์ อิงอาศัยกัน “หากว่า พุทธธรรมไม่สามารถช่วยเราให้พ้นทุกข์ได้ ผมว่า เราก็เลิก แล้วหันไปหาคำสอนอื่นดีกว่า”

ในหนังสือ เงิน กามารมณ์ สงคราม และกรรม บันทึกเพื่อการปฏิวัติแนวพุทธ อ. ลอยจึงพยายามเข้าไปที่แก่นสาระของคำสอนที่พระพุทธองค์สอน และน้อมนำแก่นพุทธธรรมนั้นมาดู “หลุมดำ” ในจิตใจคนและสังคมสมัยใหม่

ไม่ว่าเรื่องการแสวงหาเงินไม่รู้จบ การหมกมุ่นในความรักความสัมพันธ์ เพศสัมพันธ์ ความทุกข์ในสังคมอันเกิดจากระบบเศรษฐกิจ และการเมือง ประเด็นเรื่องความมั่นคงทางอาหาร การสะสมอาวุธ ความรุนแรงต่าง ๆ ในโลก ความอยุติธรรมในสังคม ปัญหาสิ่งแวดล้อม ฯลฯ เหล่านี้เป็นสิ่งที่จะได้พูดถึง และชวนใคร่ครวญ ขบคิดในตอนต่อไป

“คนสมัยใหม่พยายามเติมเต็มตัวเอง ด้วยเงิน เพศรส ความสัมพันธ์ และกิจกรรมต่าง ๆ ที่ล้วนแต่ทำลายตัวเอง และโลก — แต่เราเติมไม่เคยเต็ม ไม่มีวันที่เราจะเติม “ตัวตน” ของเราให้เต็มได้ เพราะ “ตัวตน” ไม่มีอยู่จริง” อ.ลอยกล่าว 

Love Series 2 ผู้สื่อข่าว-สารแห่งรัก

สืบเนื่องจากการสัมภาษณ์คุณแม่ชี อานิ โชว์ญิง โดรมา ฉันมีความสุขมาก และความสุขก็พาฉันเดินทางไปหาต้นทางของมัน

“ความสุข บุญหรือพรที่ได้สนทนาธรรมกับแม่ชีท่านนี้ มาได้อย่างไร” ฉันถามตัวเอง “ถ้าฉันไม่ได้เป็นผู้สื่อข่าว โอกาสอย่างนี้คงไม่เกิดขึ้นกับฉันแน่” ฉันตอบตัวเอง พร้อมกันนั้น ใบหน้าของผู้คนมากมาย ที่ฉันได้สนทนาด้วยผุดขึ้นในใจ ท่านเหล่านั้นเป็นผู้ที่ให้ความสุข ปัญญา และความรู้กับฉัน ตลอดการทำงานข่าวกว่า ๑๐ ปีที่ผ่านมา

ฉันรู้สึกขอบคุณ “อาชีพผู้สื่อข่าว” ที่เปิดทางให้ฉันได้เรียนรู้ชีวิต ได้มีโอกาสพัฒนาตนเอง ได้มีโอกาสทำตัวให้เป็นประโยชน์กับผู้อื่น และได้มีโอกาสรู้จักผู้คนมากมาย และเป็นเพื่อนกัน

ทำไมพวกเขาเหล่านั้นจึงเปิดใจ ให้โอกาสคุยกับฉัน ถ้าไม่ใช่เพราะฉันเป็น “ผู้สื่อข่าว” ซึ่งมีบทบาทหน้าที่นำสารแห่งความรัก ความดีงาม และปัญญา ไปส่งต่อให้ผู้อื่น

พวกเขาเหล่านั้นไม่ได้คุยกับฉัน เพราะ “ตัวฉัน” แต่คุยเพราะฉันมีหน้าที่อันสำคัญ

ด้วยความคิดเช่นนี้ ความสุขอีกประการก็เพิ่มขึ้น คือ ฉันทำงานด้วยความรัก ความเคารพ และด้วยความรู้สึกสำนึก แทนคุณทุกคนที่เกี่ยวข้อง ทั้งกับผู้ที่ให้เวลาสนทนากับฉัน และผู้อ่าน ที่ทำให้ฉันได้รับพรอันวิเศษแห่งชีวิตนี้ 

Love series 1 ยอดแห่งรัก

“I am in love.” ฉันเอ่ยขึ้นกลางวงสนทนา ท่ามกลางเพื่อน ๆ ที่รัก เรียกเสียงฮือฮาความตื่นเต้น และความมีชีวิตชีวาได้ดีทีเดียว

เพียงเอ่ยคำว่า “รัก” ความสุขก็ผุดพรายขึ้นในทุกใบหน้า – นี่คืออำนาจของคำ ๆ นี้จริง ๆ  

จากนั้น ฉันก็ถูกรุมเร้าด้วยคำถาม “ใคร” “พวกเรารู้จักไหม” “จะแต่งเมื่อไร” ฉันหัวเราะ “เดี๋ยวก่อนซิ ฟังเราอธิบายความหมายก่อน ยังพูดไม่จบเลย”

ความรักที่ฉันต้องการส่งต่อให้เพื่อน ไม่ใช่ความรักแบบ Romantic love (คู่รัก) แต่เป็นความรักด้วย Loving kindness and Compassion คือ เมตตาและกรุณา ซึ่งเมื่อเสาร์ที่ผ่านมา ฉันได้มีประสบการณ์ “สุดยอด” กับความรักประเภทนี้ จนรู้สึกว่า ความรักแบบอื่น ๆ ที่คุ้นเคยนั้นจืดไปเลยทีเดียว

ผู้ที่พาฉันไปพบประสบการณ์ที่ว่า คือ คุณแม่ชี อานิ โชว์ญิง โดรมา จากเนปาล

วันเสาร์ที่ผ่านมา ฉันได้รับโอกาสสัมภาษณ์คุณแม่ชี เรานั่งคุยกันที่ม้าหิน ข้าง ๆ สวนสไตล์เซน ที่สวนเบญจสิริคุณแม่ชีเป็นผู้ที่มีบุคลิกกระฉับกระเฉงว่องไว แต่นิ่งสงบราวกับหินผา ระหว่างที่เรานั่งสนทนากันกว่า ๔๐ นาที ร่างกายของท่านสงบ นิ่ง เสียงของท่านอ่อนโยนเหมือนน้ำที่โชลมใจให้เย็นฉ่ำ ท่านตอบคำถามอย่างฉะฉาน ด้วยปัญญาอันคมกริบ ทะลุเข้าไปในหัวใจฉันเลยทีเดียว

หนึ่งในเรื่องที่ท่านเล่า คือ เรื่องราวในวัยเด็ก จนกระทั่งท่านพบกับคุรุ คือ พระอาจารย์ ทูลกุ เออร์เย็น รินโปเช เด็กหญิงที่จิตใจบอบช้ำด้วยความโกรธ เกลียด จากความรุนแรงในครอบครัว ท่านได้รับความรักอันงดงามจากพระอาจารย์ของท่าน ชนิดที่คุณแม่ชีสรุปว่า “แม้ไม่ได้พบพระพุทธเจ้า แต่พระอาจารย์ทูลกุ ทำให้รู้ว่า ความกรุณาของพระพุทธเจ้ามีหน้าตาเป็นเช่นไร”

เพราะความรักของพระอาจารย์ คุณแม่ชีได้แปรเปลี่ยนความโกรธ เกลียด พัฒนาตัวเองจนเป็นผู้ที่มีความสุขขึ้น เป็นผู้ที่ดีขึ้น และเป็นผู้ที่เข้าถึงศักยภาพในตนที่จะนำไปเกื้อกูลแก่สรรพชีวิตอื่น ๆ ได้เช่นกัน

ฉันเองก็รู้สึกราวกับว่า ได้สัมผัสความรักนั้นด้วยเช่นกัน เหมือนว่า พระอาจารย์ทูลกุ อยู่ตรงนั้นด้วย กับคุณแม่ชี และฉัน — ฉันสัมผัสความรู้สึกบางอย่างที่วิเศษ ตรงนั้น และความรู้หนึ่งก็เกิดขึ้น คือ รักเช่นนี้ เป็นสิ่งเดียวกับ สันติสุข Love Peace Harmony ต่างกันเพียงชื่อ

ฉันเคยรู้สึกว่า ชีวิตนักบวชคงไกลและแห้งแล้งจากความรัก แต่ในเวลานั้น ฉันตระหนักว่า ชีวิตนักบวช หรือผู้ที่บวชใจนั้น มีความรักที่วิเศษ ชุ่มฉ่ำหัวใจยิ่งนัก และเมื่อมาเทียบเคียงกับประสบการณ์บางเสี้ยวของใจ ฉันคิดว่า ไม่ผิดนักที่จะบอกว่า เมตตากรุณา คือ ยอดแห่งรัก

เวลาที่เห็นใครพูด และทำอะไรด้วยความเมตตากรุณา หัวใจของเรามีความสุข เปิดกว้าง เบิกบาน มีพลังมาก  —ในทางตรงกันข้าม เวลาที่ได้ยินคำ หรือการกระทำที่เต็มไปด้วยความโกรธ เกลียด ใจรู้สึกระคายและทุกข์

ใจที่มีเมตตากรุณานั้น สงบ สุข เย็น และรู้สึกปลอดภัย และยิ่งไปกว่านั้น เราจะรู้สึกด้วยว่า ได้รับความรักมหาศาลจากทุกทิศทาง

เงิน กามารมณ์ สงคราม และกรรม

Prologue

ในครั้งที่ ฉันมีนัดพบกับเพื่อนรุ่นพี่ ที่เป็นผู้บริหารในองค์กรอิสระท่านหนึ่ง ขณะที่รอเธออยู่ในห้องทำงาน ฉันเหลือบไปเห็นรูปพระพุทธเจ้านั่งสมาธิ และมีคำเขียนใต้ภาพว่า What would Buddha do? (พระพุทธเจ้า ท่านจะทำอะไร)

“จริงสิ พระพุทธเจ้าจะทำอะไรนะ หากเจอสถานการณ์….” ฉันรำพึงในใจ พร้อมร่ายรายการปัญหาและความทุกข์ต่าง ๆ ทั้งในชีวิตส่วนตัวและสังคม เพื่อจินตนาการดูว่า พระพุทธองค์ท่านมองเรื่องต่าง ๆ อย่างไร และจะทำอย่างไรถ้าท่านอยู่กับเราในเวลานี้

ฉันพบว่าคำถามนี้ และจินตนาการถึงพระพุทธองค์ ช่วยให้ฉันน้อมนำธรรมะ และเรื่องเล่าในพระไตรปิฎกเท่าที่เคยได้ยินได้ฟัง มาทำความเข้าใจ และเทียบเคียงกับประเด็นปัญหาที่พบเจอในโลกสมัยใหม่ เพื่อจะให้ได้คำตอบบางอย่างกับใจตัวเองว่า ถ้าพระพุทธองค์เจอเรื่องแบบนี้ ท่านจะมีท่าทีอย่างไร ทำอะไร พูดอะไร …

วิธีการนี้ได้ผลดีทีเดียว เพียงตั้งคำถามนี้ ความทุกข์ก็ชะลอพิษสง เพราะใจหันไปใคร่ครวญกับพุทธธรรม มากกว่าวนเวียนจมปลักกับปัญหา และที่สำคัญ ความพยายามจินตนาการถึงพระพุทธองค์มีมนต์วิเศษ ดึงดูดใจให้เข้าสู่ความเงียบสงบได้อย่างเป็นธรรมชาติ นอกจากนั้น เมื่อได้ใคร่ครวญธรรมะ ตามระดับสติปัญญาของตัวเอง ก็มักได้คำตอบที่จะเป็นแนวทางเดินออกจากปัญหา หรือคลี่คลายได้บ้าง

ครั้งหนึ่ง เมื่อหลายปีก่อน ฉันเกิดความท้อแท้ใจ เมื่อเผชิญกับควาทุกข์ยาก (ใจ) ในชีวิตบางอย่าง ฉันถามตัวเองว่า “พระพุทธองค์ ท่านจะทำอะไรนะ” แล้วฉันก็เห็นภาพเจ้าชายผู้เลือกเดินออกจากความสุขสบาย จาริกไปตามที่ต่าง ๆ จากที่มีบริวารคอยดูแล ท่านต้องดูแลตนเอง จากที่มีอาหารมาเสิร์ฟทุกมื้อ ท่านต้องเดินขอข้าวชาวบ้านกิน จากความสบาย มีแต่ความยากลำบาก — ในความเป็นมนุษย์ ฉันว่า ท่านคงรู้สึกแย่ไม่น้อย สถานการณ์ที่ฉันพบแม้จะรู้สึกว่าแย่ แต่ก็ยัง “ดีกว่า” สิ่งที่พระพุทธองค์ต้องฝ่าฟันมากมาย แล้วอะไรที่ทำให้ท่านผ่านความยากลำบากต่าง ๆ ไปได้

เมื่อคิดถึงตรงนี้ ใจมีพลังขึ้นมากมาย

นับแต่นั้น พระพุทธองค์กลายเป็น “ไอดอล” (idol) ของฉัน ฉันมักเอาสิ่งที่ท่านทำ พูดมาเป็นหลักปรับในชีวิตบ้างเท่าที่พอจะทำได้ เอาแนวคิด ธรรม ของท่านมาทบทวนกับเรื่องราวที่พบเจอในปัจจุบัน แต่ด้วยสติปัญญาอันจำกัด ฉันจึงไม่อาจขยายความเข้าใจพุทธธรรม ให้มองเรื่องราวของตนเอง เรื่องราวของสังคมและโลกสมัยใหม่ได้กว้างขวางและลึกซึ้งนัก

จนเมื่อได้มีโอกาสพบกับ ศ. เดวิด อาร์. ลอย อาจารย์ด้านปรัชญา และสอนสมาธิแนวทางพุทธนิกายเซน เมื่อไม่นานมานี้ คราวที่ท่านเดินทางมาเปิดตัวหนังสือที่ท่านเขียน Money Sex War Karma: Notes for a Buddhist Revolution ซึ่งสำนักพิมพ์สวนเงินมีมา ได้แปลและพิมพ์จำหน่ายเป็นฉบับภาษาไทยว่า “เงิน กามารมณ์ สงคราม และกรรม บันทึกเพื่อการปฏิวัติแนวพุทธ”

เงิน กามารมณ์ สงคราม และกรรม บันทึกเพื่อการปฏิวัติแนวพุทธ
โดย เดวิด อาร์. ลอย
แปลโดย พรรณงาม เง่าธรรมสาร

หนังสือ และการสนทนากับนักปรัชญาอาจารย์เซนท่านนี้ ช่วยให้ฉันเข้าใจพุทธธรรมมากขึ้น และเห็นว่า “ธรรม” ตอบโจทย์ความทุกข์ และปัญหาต่าง ๆ ในชีวิต สังคม และโลกสมัยใหม่ได้อย่างไร

เดวิด ลอย พูดถึงปัญหาร่วมสมัยที่เราต่างร่วมทุกข์ ไม่ว่า พิษของบริโภคนิยมที่ทำให้หลายคนต้องแสวงหาเงินตราอย่างไม่รู้จบ การหมกมุ่นในชื่อเสียง เพศสัมพันธ์และความสัมพันธ์ในความรัก สงครามความรุนแรงในสังคม ภาวะโลกร้อน ประเด็นของโลกสมัยใหม่อย่าง อาหารดัดแปลงทางพันธุกรรม ปัญหาการปลุกปั่นและสร้างจิตสำนึกบางอย่างให้คนในสังคม ผ่านการโฆษณาชวนเชื่อ (ของรัฐ และอื่น ๆ) นอกจากนั้น ยังมีกระบวนทัศน์เรื่อง “กรรม” ที่ท้าทายความเชื่อเดิม ๆ ที่แพร่กระจายในสังคม

เหล่านี้เป็นเพียงหัวข้อบางส่วนที่ อาจารย์ลอย หยิบยกมาพูดถึง ซึ่งฉันจะขอนำมาเล่าสู่กันฟัง ตามความเข้าใจ โดยย่อ ทีละประเด็น และอยากชวนเชิญให้หาหนังสือนี้มาอ่านกัน เป็นหนังสือที่อ่านได้อย่างเพลิดเพลิน ได้ความรู้ทั้งพุทธธรรม และเรื่องราวทางโลกที่เราประสบพบเจอทุกวัน เข้าใจธรรม ตัวเอง และโลกที่เป็นอยู่ไปพร้อม ๆ กัน

“Little bit, every day” ตอน ปลูกชีวิตวันละต้น สองต้น

“ฝนเริ่มมาแล้ว ได้เวลาลงต้นไม้” ฉันบอกตัวเอง และไม่วายโทรไปบอกเพื่อนฝูง น้อง ๆ ว่า “รีบปลูกต้นไม้ ให้ฟ้าฝนดูแล”

สำรวจสวนในบ้าน ก็ให้รู้สึกเสียดายว่า ที่ผ่านมา หลายเดือนหลังน้ำท่วม ฉันไม่ได้ฟื้นฟูสวนเลย ด้วยเหตุผลประหลาด ๆ ว่า “เผื่อน้ำจะท่วมอีก ปีนี้”

เมื่อลองตรองตรรกะ (Logic) นี้ดูอีกครั้ง ฉันคิดว่าไม่ผ่าน ถ้าใช้ตรรกะนี้กับชีวิตบ้าง — “เดี๋ยวเราก็ต้องแก่และตาย” งั้นอยู่เฉย ๆ ไปวัน ๆ แล้วกัน อย่าทำอะไรกับชีวิตให้มากเลย อย่างนั้นเหรอ

“น้ำจะท่วมก็เรื่องของน้ำ ฉันจะทำสวน ท่วมได้ ก็เริ่มทำใหม่ได้” เมื่อเปลี่ยนความเห็น สายตาและใจที่มองดูสวนและต้นไม้ก็เปลี่ยนไป

ฉันนำหลักปฏิบัติการ “วันละนิด” มาใช้ “เอาละ ปลูกและดูแลต้นไม้ทุกวัน วันละต้น สองต้นแล้วกัน แต่จะทำทุกวัน ทำไปเรื่อย ๆ”

ทุกวัน หรือเกือบทุกวัน ฉันจัดสรรเวลาอยู่กับสวนเล็ก ๆ ที่บ้าน ทำสวนครัว กล้วยไม้ ไม้รำไร ไม้แดด ทำไปทีละอย่าง อย่างใจเย็น สบาย ๆ ไม่มีเงื่อนไขของเวลาว่า จะต้องเสร็จเมื่อไร ไม่มีภาพสำเร็จรูปว่า อยากจัดสวนเป็นอย่างไร … นับเป็นครั้งแรก ที่ฉัน “วาง” แผน และทำงานตามแต่สิ่งที่ผุดขึ้นในใจ

ในแต่ละวัน ๆ ให้ต้นไม้ แดด ลม บอกฉันว่า เราจะร่วมมือกันทำสวนอย่างไร

เวลาที่ให้กับต้นไม้ เป็นเวลาแห่งความสุข ที่ฉันจัดสรรให้ตัวเองทุกวัน อยู่กับต้นไม้แล้วใจนิ่ง อยู่กับดินแล้วใจสงบ อยู่กับน้ำแล้วใจสบาย … ได้ทำสมาธิตามธรรมชาติ โดยธรรมชาติ

ทำงานกับธรรมชาติ ฉันเรียนรู้ว่า ชีวิตเป็นกระบวนการ ที่เคลื่อนไหว เปลี่ยนแปลง ปรับตัวไปทุก ๆ วัน ชีวิตไม่ใช่สิ่งสำเร็จรูป ไม่มีภาพสำเร็จ “ชีวิตไม่มีวันเสร็จ” แต่ดำเนินไปเรื่อย ๆ ตามเหตุปัจจัย

ชีวิตคาดหวังผลไม่ได้ สิ่งเดียวที่ทำได้ คือ สร้างเหตุ คือ การกระทำไปทุก ๆ วัน ผลจะเกิดเองตามเหตุที่เราทำ …เมื่อรู้อย่างนี้ เราจะพอใจและภูมิใจในการสร้างเหตุ และยอมรับผลที่เกิดขึ้นอย่างที่เป็น

การมองชีวิตเป็นกระบวนการทำให้เราชื่นชม “ความช้า” พอใจกับ “การรอคอย” เพราะ ชีวิตต้องการเวลา ในการงอกงาม เจริญเติบโต

วิธีที่เราคิด ทำ พูด และให้ใจกับต้นไม้ หันกลับมาเกื้อกูลต่อการดูแลชีวิตของตัวเองด้วย เราเห็นตัวเองเป็นธรรมชาติเหมือนต้นไม้ ที่ไม่อาจเร่งรัดชีวิตตาม “ความอยากในผล” แม้อยากให้ตัวเอง (ดี) อย่างไร เราก็ไม่อาจเร่งรัด คาดคั้นตัวเองได้ เราทำได้แต่หมั่นสร้างเหตุ ทำไปเรื่อย ๆ สบาย ๆ ใจเย็น ๆ

สวนที่บ้านตัวเองยังไม่เรียบร้อย แต่ฉัน “ขยายตัว” ไปช่วยทำสวนที่บ้านน้องชาย มีความสุขเป็นสองเท่า และได้ฝึกใจว่า “ปลูกต้นไม้ ตามใจเจ้าของบ้าน น้องชอบอะไร เราก็ชอบด้วย เพราะสิ่งที่เราต้องการปลูก คือ ความรักความสัมพันธ์ระหว่างพี่กับน้อง โดยมีต้นไม้เป็นสื่อกลาง”

ฉันฝากความรักและความปรารถนาดีไว้กับต้นไม้ ให้พวกเขาดูแลน้อง ให้ร่มเงา ให้ความงาม ให้ความชุ่มชื่นใจ และความสุขสงบกับน้องและทุกคนที่พบเห็น … ต้นไม้   

“Little bit, every day” ตอนที่ ๑ สนทนากับพระพุทธรูป และศัตรูที่แท้

“Little bit, every day” หรือ “ทำทีละน้อย แต่ทำทุกวัน” ได้กลายเป็นหลักปฏิบัติในการดำเนินชีวิตมาสักระยะหนึ่งแล้ว หลักปฏิบัตินี้ทำให้ฉันเข้าใจความหมายของความเพียร (แบบชิวๆ)

ช่วงวันสงกรานต์ที่ผ่านมา ฉันตั้งใจสรงน้ำพระพุทธรูปที่หิ้งพระที่บ้าน แต่เมื่อมองดูพระพุทธแต่ละองค์แล้วก็ให้ท้อใจ ท่านมีหลายองค์เหลือเกิน จะทำความสะอาดทั้งหมดในคราวเดียวก็จะเหนื่อย จะทิ้งขว้างไม่ดูแลก็ไม่ได้ ท่านเป็นรูปเคารพศักดิ์สิทธิ์ และยังเป็นมรดกที่ได้รับมาจากบรรพบุรุษ

ความขี้เกียจและท้อใจก่อกำเนิดความคิดดี ๆ “ทำความสะอาดท่านในคราวเดียวไม่ไหว ก็ทำทีละองค์ แต่ทำทุกวันละกัน” ความคิดบอก “เอ้อ เข้าท่า” ฉันยิ้ม

วิธีการนี้ได้ผลดีเยี่ยม ฉันขยันทำความสะอาดพระพุทธรูปได้ทุกวัน เพราะมีกำลังใจในการทำความสะอาดพระเพียงวันละ ๑ องค์ ใช้เวลาไม่มาก ไม่เหนื่อย นอกจากนั้น ยังทำให้ฉันได้รักษาความสะอาดให้กับหิ้งพระอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่ทำปีละครั้ง แต่ด้วยวิธีการ “ทำทีละนิดนี้” ทำให้ฉันดูแลท่านโดยรวมแล้ว ทุก ๆ เดือน

ที่สำคัญ การทำความสะอาดพระพุทธรูป เป็นวิธีทำสมาธิที่ดีมาก และเป็นโอกาสให้ฉันได้สนทนาธรรมกับพระพุทธรูปด้วย

ระหว่างทำความสะอาด ฉันได้สัมผัส และเรียนรู้จักท่านมากขึ้น ในแง่ศิลปะความงามจากต่างยุคสมัย วัสดุที่ใช้ทำพระพุทธรูป บ้างเป็นโลหะ บ้างเป็นดินเผา บ้างเป็นหิน นอกจากนั้น ระหว่างที่ทำความสะอาดท่าน จิตก็ใคร่ครวญใบหน้า ท่าทาง ชื่อพระ และเรื่องราวเกี่ยวกับท่านเข้ามาพิจารณาธรรมอีกด้วย

วันหนึ่ง ฉันนิมนต์ “พระไพรีพินาศ” มาทำความสะอาด ระหว่างที่ปัดฝุ่น เช็ดถูท่านอยู่นั้น จิตคิดไปถึงความนิยมของผู้คนที่มักขอพรท่านเพื่อให้ศัตรูหมู่มารทำอันตรายอะไรไม่ได้ ประมาณนั้น ใจเราก็เลยเปรยบ้างว่า “ขอให้ศัตรู ..” ใจกำลังจะเผลอผลิตคำที่ไม่น่ารักออกมา ก็สะดุดหยุดลงแค่นั้น ไม่ได้เอ่ยอะไรต่อ “ไม่ดี ไม่เป็น-ธรรม ที่เราจะปรารถนาให้สิ่งไม่ดีเกิดขึ้นกับผู้อื่น แม้จะเป็นผู้ที่ไม่น่ารักกับเราก็ตาม”

ฉันพิจารณา “พระไพรีพินาศ” ใหม่อีกครั้ง

“อะไร หรือใคร คือ ศัตรูที่แท้ของเรา” ฉันถามตัวเอง “อะไร หรือใคร ที่ทำให้เราทุกข์” 

ในความเงียบ คำตอบหนึ่งผุดขึ้น “ตัวเธอเองนั่นแหละ กิเลสต่าง ๆ เช่น ความโกรธ … ไม่ใช่เหรอที่ทำให้เธอทุกข์” ฉันยิ้ม

ทุกวันนี้ ทุกครั้งที่มอง “พระไพรีพินาศ” ฉันจะพิจารณาในใจว่า “ตอนนี้ “ศัตรู” มีกำลังน้อยลงหรือ พินาศไปแล้วกี่มากน้อย”

The Doctor Within หมอภายในตน

The Doctor Within ตอน โด้บยาแก้ไข้-หวัด ฉบับบ้าน ๆ และ ชีวิตเยียวยาตัวเอง

วันแรก

เริ่มรู้สึกป่วยตั้งแต่เมื่อวานเย็น ปวดหัวตึ้บ ๆ (อาจเป็นเพราะการประชุมที่ใช้สมองมากเกินไป และการอยู่ในสถานที่ที่อื้ออึงจนแทบไม่ได้ยินเสียงตัวเองคิด) หรืออาจเป็นเพราะอากาศที่เดี๋ยวร้อน เดี๋ยวเย็น แต่ยังวางใจ …จนวันนี้ อาการค่อย ๆ เริ่มเผยตัว ปวดเมื่อยกระดูกไปทั้งตัว ไข้เริ่มจับตามเนื้อตัว ร่างกายเริ่มล้า อ่อนแรงและเพลียมาก …ต้องรีบดูแลก่อนจะเป็นมากกว่านี้ ฉันจึงไปตลาดสด เพื่อหายามากิน 

ฉันเลือกเมนูผักกับน้ำพริก เป็นผักสีเขียวเข้มจัด ธาตุเย็น และมีฤทธิ์แก้พิษ อย่างเช่น มะระขี้นก บวบ น้ำเต้า กระเจี๊ยบเขียว ผักโขมไทย ใบบัวบก (แก้ช้ำใจ… เอ้ย ช้ำใน) นอกจากนั้น ยังกินน้ำมะนาวสด ๆ ไปเพิ่มวิตามินซี และภูมิคุ้มกันของร่างกาย 

หลังจากทานผักขม ผักฝาด มะนาวเปรี้ยว ต่าง ๆ เหล่านั้น สักครึ่งชั่วโมง เหงื่อเริ่มแตกเม็ด เหมือนกับกินยาแก้ปวดลดไข้ อะไรอย่างนั้น และรู้สึกอาการต่าง ๆ ที่ทรมานกายมาทั้งวันเริ่มลดลง … แต่ไม่ประมาท คืนนี้และพรุ่งนี้จะนอนพักผ่อน กินอาหารวิตามินสูง เน้นผัก ผลไม้ น้ำเปล่า และชาสมุนไพร

ส่วนผสมสำคัญของยาตำรับ “หมอภายใน” ที่ขาดไม่ได้ คือ ใจ ใจที่สบายและเป็นสุข เป็นเสมือนยาวิเศษ ที่ช่วยให้เราทนกับความทุกข์กายที่เกิดขึ้นได้ โดยไม่เพิ่มทุกข์ใจเข้าไปอีกกระทง

วันที่สอง The Doctor Within ตอน ชีวิตเยียวยาตัวเอง 

วันนี้ ตื่นพร้อมกับเรี่ยวแรงที่เพิ่มขึ้น สดชื่น อาการป่วยไข้เมื่อวานลดลงไปเป็นกอง จนแทบเรียกว่าเข้าสู่ภาวะปรกติ

การนอนเป็นหนึ่งในการเยียวยาร่างกายที่ดีทีเดียว เมื่อมีกำลังวังชามากขึ้น วันอาทิตย์ที่อากาศไม่ร้อนนัก และลมพัดดีอย่างนี้ เราจึงออกไปทำสวน และได้พบว่า การอยู่กับดิน กรวด ต้นไม้ สายลม และใบไม้แห้ง ช่วยให้กายและใจเป็นสุข สบาย ผ่อนคลาย และใจสงบ

เมื่อลองทบทวนดู เราเห็นว่า สิ่งที่ช่วยเยียวยาอาการป่วยไข้ (ที่เราทำ) นอกจากอาหารที่เป็นยา และการนอนแล้ว ก็ยังมี การเคลื่อนไหวร่างกายเบา ๆ อย่างการเต้น การโยกย้ายส่ายตัวไปมา เป็นการคลายเส้นสายในตัวที่ตึง ใจก็ได้หย่อนลงไปด้วย

การเต้นทำให้เรามีความสุข เอ็นโดฟีน คงหลั่งออกมาไม่น้อย และเอนโดฟีน หรือสารแห่งความสุขนี้ เป็นสารเคมีที่ว่ากันว่า มีผลเชิงบำบัดร่างกายด้วย 

นอกจากนั้น ก่อนนอน เราได้อ่านบทกวีของ คาอิล ยิบราน และบทความธรรมะ อ่านออกเสียงให้ตัวเองได้ยิน เพื่อให้คลื่นเสียงสะท้อนก้องกลับเข้าไปเยียวยาร่างกายอีกทีหนึ่ง 

การวิจัย เช่นในหนังสือ หัวใจใหม่ ชีวิตใหม่ ของนพ.วิธาน ก็บอกว่า การสวดมนต์มีพลังการเยียวยา เสียงเป็นคลื่น สามารถกระทบร่างกายและก่อให้เกิดผลต่ออารมณ์ความรู้สึก และกายได้ (ลองนึกถึง เสียงดังบนท้องถนน และเสียงสายน้ำไหลเอื่อย ๆ เปรียบเทียบกัน ผลต่อจิตใจและร่างกายก็ต่างกัน) 

เวลาสวดมนต์ คำมนต์ ความรู้สึกที่เรามีต่อคำสวด ทุกอย่างล้วนส่งกระแสคลื่นที่มีพลังเยียวยาออกมา และเราก็ได้รับกลับเข้าไปหล่อเลี้ยงจิตใจและร่างกาย 

อันที่จริง เราไม่ต้องรอให้ป่วยแล้วจึงทำสิ่งต่าง ๆ ที่เยียวยาพลังชีวิต เราควรอยู่กับสิ่งที่หล่อเลี้ยง และสร้่างเสริมพลังชีวิตอย่างสม่ำเสมอ ทุก ๆ วัน